Зах зээлийн оролцогчид ойрын хугацаанд бэлэн зэсийн нийлүүлэлт хомсдох эрсдэл нэмэгдэж байгааг анхаарч эхэлсэн бөгөөд энэ нь үнэ болон худалдааны нөхцөлд хүчтэй хэлбэлзэл үүсгэж байна.
LME-ийн наймдугаар сарын зэсийн фьючерс есдүгээр сарын гэрээнээс нэг тонн тутамд 370 ам.долларын өндөр үнээр арилжаалагдсан байна. Энэ нь 2021 онд зэсийн зах зээлд огцом шахалт үүсэж, бирж онцгой арга хэмжээ авч байсан үеэс хойших хамгийн том сарын зөрүү болжээ. Ийм нөхцөл байдал нь ойрын хугацаанд бэлэн зэсийн эрэлт нийлүүлэлтээсээ давж, зах зээлд шууд нийлүүлэх металл ховордож байгааг харуулдаг.
Зэсийн үнэ сүүлийн саруудад эрчим хүчний шилжилт, цахилгаан автомашин, цахилгаан сүлжээний шинэчлэл болон хиймэл оюун ухааны дата төвүүдийн өсөн нэмэгдэж буй эрчим хүчний хэрэгцээтэй холбоотойгоор анхаарлын төвд байна. Ялангуяа дата төвүүдийг шинээр байгуулахын зэрэгцээ тэдгээрийг эрчим хүчээр хангах дэд бүтцийг өргөжүүлэх шаардлага нэмэгдэж байгаа нь зэсийн урт хугацааны эрэлтийг дэмжиж байна.
Зэс нь цахилгаан дамжуулах өндөр чадвартай учир эрчим хүчний үйлдвэрлэл, дамжуулалт, түгээлтийн системд өргөн ашиглагддаг. Цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүчний байгууламж, цахилгаан сүлжээний шинэчлэл зэрэг салбарууд улам өргөжихийн хэрээр нэгж бүтээгдэхүүнд шаардлагатай зэсийн хэмжээ мөн нэмэгдэж байна.
Гэхдээ нийлүүлэлтийн талд шинэ уурхай ашиглалтад оруулах үйл явц удаан хэвээр байна. Томоохон зэсийн орд илрүүлэх, зөвшөөрөл авах, санхүүжилт босгох, дэд бүтэц байгуулах болон үйлдвэрлэл эхлүүлэхэд олон жил шаардлагатай. Үүний зэрэгцээ одоо ажиллаж байгаа зарим уурхайд хүдрийн агууламж буурч байгаа нь ижил хэмжээний зэс үйлдвэрлэхийн тулд илүү их хүдэр олборлож, боловсруулах шаардлага бий болгож байна. Reuters өмнө нь дэлхийн зэсийн салбарын томоохон сорилтуудын нэг нь хүдрийн агууламжийн бууралт, шинэ томоохон ордын хомсдол болон уурхайн хөгжүүлэлтийн урт хугацаа болж байгааг мэдээлж байсан.
Нийлүүлэлтийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж буй өөр нэг хүчин зүйл нь Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс /БНАКУ/-ын зэсийн экспорттой холбоотой бодлого юм. Тус улс зэс болон кобальтын баяжмалын экспортыг хязгаарлах шийдвэр гаргасны дараа дэлхийн зэсийн зах зээлд нийлүүлэлтийн талаарх болгоомжлол нэмэгдсэн. Reuters-ийн мэдээлснээр энэ шийдвэр зэсийн фьючерсийн үнийг зургаан сарын дээд түвшинд хүргэж, бэлэн зэсийн үнэ түүхэн дээд хэмжээнд хүрэхэд нөлөөлсөн байна.
БНАКУ нь дэлхийн зэсийн нийлүүлэлтийн чухал төвүүдийн нэг бөгөөд тус улсын экспортын бодлого өөрчлөгдөх бүрд олон улсын зах зээл хурдан хариу үйлдэл үзүүлдэг. Гэхдээ нийлүүлэлтийн хязгаарлалт нь зөвхөн уурхай олборлолтын хэмжээнээс хамаарахгүй. Баяжуулах үйлдвэр, хайлуулах үйлдвэрүүдийн хүчин чадал, тээвэрлэлтийн сүлжээ болон агуулахын нөөц мөн чухал үүрэгтэй.
LME-ийн агуулах дахь нөөц буурч байгаа үед ойрын хугацаанд нийлүүлэх зэсийн үнэ нэмэгдэх хандлагатай байдаг. Харин урт хугацааны гэрээнүүд болон ирээдүйд нийлүүлэх металлын үнэ харьцангуй доогуур байх үед зах зээлд “backwardation” гэж нэрлэгддэг бүтэц үүсдэг. Энэ нь худалдаачид ирээдүйн нийлүүлэлтээс илүүтэй одоо бэлэн байгаа металлыг илүү өндөр үнээр авах сонирхолтой болсныг илэрхийлдэг.
Зэсийн зах зээлийн энэ нөхцөл байдал олборлогч компаниудын хувьд эерэг боломж авчирч байна. Өндөр үнэ нь шинэ уурхай болон өргөтгөлийн төслүүдийн эдийн засгийн өгөөжийг нэмэгдүүлж, өмнө нь өндөр өртөгтэйд тооцогдож байсан зарим ордыг ашиглах боломжийг сайжруулж болно. Үүний зэрэгцээ томоохон уул уурхайн компаниуд шинэ орд худалдан авах, хайгуулын хөрөнгө оруулалтаа нэмэгдүүлэх сонирхолтой болж байна.
Харин зэсийг түүхий эд болгон ашигладаг үйлдвэрүүдийн хувьд өндөр үнэ нь үйлдвэрлэлийн зардлыг өсгөх эрсдэлтэй. Кабель, цахилгаан тоног төхөөрөмж, автомашин болон барилгын салбарын компаниуд зэсийн үнийн өсөлтийг эцсийн бүтээгдэхүүний үнэд шингээх шаардлагатай болж болзошгүй.
Зэсийн эрэлт нэмэгдэх гол хүчин зүйлүүдийн нэг нь хиймэл оюун ухааны дэд бүтэц болж байна. Томоохон дата төвүүд өндөр хүчин чадалтай цахилгаан хангамж шаарддаг бөгөөд тэдгээрийг цахилгаан сүлжээнд холбохын тулд шинэ дэд бүтэц байгуулах хэрэгтэй болдог. Ингэснээр трансформатор, кабель, дамжуулах шугам зэрэг зэс ихээр ашигладаг тоног төхөөрөмжийн эрэлт нэмэгдэж байна.
Үүнээс гадна дэлхийн улс орнууд цахилгаан сүлжээгээ шинэчлэх, сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх, цахилгаан автомашины хэрэглээг өргөжүүлэх бодлого хэрэгжүүлж байгаа нь зэсийн урт хугацааны эрэлтийг дэмжих төлөвтэй байна.
Гэсэн хэдий ч өндөр үнэ нь эрэлтийг бууруулах, орлуулах материал ашиглах, дахин боловсруулсан зэсийн нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх зэрэг зах зээлийн хариу үйлдлийг бий болгож болно. Тиймээс одоогийн үнийн өсөлт урт хугацаанд тогтвортой үргэлжлэх эсэх нь дэлхийн эдийн засгийн өсөлт, Хятадын аж үйлдвэрийн эрэлт, АНУ-ын эдийн засгийн бодлого болон шинэ уурхайн төслүүдийн хэрэгжилтээс ихээхэн хамаарна.
Одоогоор зэсийн зах зээлийн гол анхаарал нь бодит нийлүүлэлт болон өсөн нэмэгдэж буй эрэлтийн хоорондын зөрүү дээр төвлөрч байна. LME-ийн агуулахын нөөц багасаж, ойрын хугацааны гэрээний үнэ өсөж байгаа нь зах зээлд бэлэн металл ховордож байгааг харуулж байна. Харин шинэ уурхайн төслүүд үйлдвэрлэлд орох хүртэл олон жил шаардагдах тул нийлүүлэлтийн бүтцийн асуудлыг богино хугацаанд шийдвэрлэх боломж хязгаарлагдмал хэвээр байна.
Энэ нөхцөл байдал үргэлжилбэл зэс нь 2026 оны дэлхийн уул уурхайн салбарын хамгийн стратегийн түүхий эдүүдийн нэг хэвээр байх төлөвтэй. Эрчим хүчний шилжилт, дата төвийн өсөлт, цахилгаанжуулалт болон геополитикийн нийлүүлэлтийн эрсдэл зэрэг хүчин зүйлс зэрэгцэн үйлчилж байгаа нь зэсийн зах зээлийг уул уурхайн хөрөнгө оруулалтын гол чиглэлүүдийн нэг болгож байна.
