Чилийн уул уурхайн томоохон компани болох Antofagasta 2026 оны наймдугаар сарын 13-нд хагас жилийн санхүүгийн үзүүлэлтээ танилцуулах үеэр зэсийн өндөр үнэ ашгийг нь дэмжсэн боловч үйлдвэрлэлийн хэмжээ буурсан нь цаашдын төлөвт сөргөөр нөлөөлж байгааг мэдээлсэн байна.
Antofagasta-ийн мэдээллээр эхний хагас жилийн үндсэн ашиг 27 хувиар өссөн байна. Зэсийн үнэ өндөр түвшинд хадгалагдсан нь үйлдвэрлэлийн хэмжээ буурсны сөрөг нөлөөг тодорхой хэмжээгээр нөхөж, компанийн мөнгөн урсгал болон ашигт ажиллагааг дэмжжээ. Гэвч Чили дэх Los Pelambres уурхайн үйл ажиллагаанд гарсан доголдол нь жилийн үйлдвэрлэлийн төлөвт эрсдэл бий болгосон байна.
Зэсийн зах зээлийн хувьд энэ мэдээлэл онцгой ач холбогдолтой. Учир нь эрчим хүчний шилжилт, цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүч, цахилгаан сүлжээ болон дата төвүүдийн өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээ зэсийн эрэлтийг урт хугацаанд дэмжиж байгаа. Харин дэлхийн томоохон уурхайнуудад олборлолтын хэмжээ нэмэгдэх бус, эсрэгээрээ үйлдвэрлэлийн саатал гарч байгаа нь нийлүүлэлтийн талд эмзэг байдал үүсгэж байна.
Чили улс дэлхийн зэсийн хамгийн том үйлдвэрлэгчдийн нэг бөгөөд тус улсын уурхайн үйлдвэрлэл дэлхийн зах зээлийн нийлүүлэлтэд шууд нөлөөлдөг. Энэ оны өмнөх мэдээллүүдэд Чилийн зэсийн үйлдвэрлэлд бууралт гарсан нь мөн анхаарал татаж байсан. Тухайлбал, тус улсын дөрөвдүгээр сарын зэсийн үйлдвэрлэл өмнөх оны мөн үеийн 464,056 тоннтой харьцуулахад 399,954 тонн болж буурсан байна. Энэ нь ойролцоогоор 14 хувийн бууралт юм.
Antofagasta-ийн нөхцөл байдал нь зэсийн салбарын өргөн хүрээний асуудлыг харуулж байна. Дэлхийн эрэлт нэмэгдэж байгаа үед шинэ уурхайн төслүүдийг богино хугацаанд ашиглалтад оруулах боломж хязгаарлагдмал байдаг. Томоохон зэсийн уурхай шинээр байгуулахад олон жил шаардагдахаас гадна зөвшөөрөл, хөрөнгө оруулалт, дэд бүтэц болон байгаль орчны шаардлагуудыг даван туулах шаардлагатай болдог.
Үүн дээр одоо ажиллаж байгаа уурхайн хүдрийн агуулга буурах, тоног төхөөрөмжийн доголдол, геологийн нөхцөл болон усны хүртээмж зэрэг хүчин зүйлс нэмэгддэг. Reuters-ийн шинжилгээнд ч дэлхийн зэсийн салбарын гол сорилтын нэг нь одоо ажиллаж буй уурхайн хүдрийн агуулга буурч, томоохон шинэ орд илрүүлэх нь улам ховор болж байгаа явдал гэж онцолж байсан. Шинэ уурхайн бүтээн байгуулалт мөн олон жил үргэлжилдэг.
Ийм нөхцөлд зэсийн үнэ өндөр түвшинд хадгалагдах нь үйлдвэрлэгч компаниудад эерэг боловч үйлдвэрлэлийн өсөлтийг автоматаар бий болгохгүй. Өндөр үнэ нь уурхайн ашигт ажиллагааг нэмэгдүүлэх боломж олгож байгаа ч шинэ үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг бий болгох хүртэлх хугацаа урт хэвээр байна.
Зэсийн үнэ 2026 онд уул уурхайн салбарын хөрөнгө оруулагчдын анхаарлын төвд байгаа гол үзүүлэлтүүдийн нэг болсон. Өмнө нь зэсийн үнэ тонн тутамд 13,000 ам.доллараас давж байсан бөгөөд нийлүүлэлтийн саатал, АНУ-ын тарифын бодлоготой холбоотойгоор зах зээлд их хэмжээний тодорхой бус байдал үүссэн. Үнийн огцом өсөлт богино хугацаанд уурхайн компаниудын ашигт ажиллагааг нэмэгдүүлсэн боловч өндөр үнэ удаан хугацаанд хадгалагдах эсэх нь шинэ төслүүдийн хөрөнгө оруулалтын шийдвэрт чухал хэвээр байна.
8-р сарын 13-нд Antofagasta-ийн үйлдвэрлэлийн төлөв буурсан мэдээлэл гарсны дараа Их Британийн FTSE 100 индекс 0.6 хувиар буурч, 10,772.67 нэгжид хүрсэн байна. Энэ нь индекс дөрөв дэх өдрөө дараалан буурсан үзүүлэлт бөгөөд уул уурхайн хувьцааны сулрал гол шалтгаануудын нэг болжээ.
Уул уурхайн компаниудын хувьцаа зэсийн үнийн хөдөлгөөнд улам мэдрэмтгий болж байгаа нь салбарын бүтцийн өөрчлөлтийг мөн харуулж байна. Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн томоохон олборлогчид төмрийн хүдэр болон нүүрснээс гадна зэс зэрэг эрчим хүчний шилжилтэд шаардлагатай металлуудад илүү их анхаарал хандуулах болсон. Зэсийн үнэ өндөр байх тусам энэ чиглэлийн хөрөнгө оруулалтын сонирхол нэмэгдэх хандлагатай байна.
Монгол Улсын хувьд дэлхийн зэсийн зах зээлийн энэ өөрчлөлт онцгой ач холбогдолтой. Оюу Толгой нь Монголын уул уурхайн салбарын хамгийн том зэсийн төслүүдийн нэг бөгөөд дэлхийн зэсийн үнэ, үйлдвэрлэлийн хэмжээ, Хятадын эрэлт зэрэг хүчин зүйлс экспортын орлого болон эдийн засгийн төлөвт нөлөөлнө.
Ялангуяа Чили зэрэг томоохон үйлдвэрлэгч орнуудын үйлдвэрлэлийн доголдол үргэлжилж, дэлхийн нийлүүлэлт хязгаарлагдвал зэсийн үнэ өндөр түвшинд хадгалагдах боломж нэмэгдэнэ. Харин Хятадын аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэл, үл хөдлөх хөрөнгийн салбар болон дэлхийн эдийн засгийн өсөлт хүлээлтээс сул байвал эрэлтийн талд дарамт үүсч болно.
Ингэснээр зэсийн зах зээлд 2026 оны хоёрдугаар хагаст хоёр эсрэг хүчин зүйл зэрэгцэн үйлчилж байна. Нэг талаас эрчим хүчний шилжилт, цахилгаанжуулалт болон технологийн салбарын хэрэглээ зэсийн урт хугацааны эрэлтийг дэмжиж байгаа бол нөгөө талаас уурхайн үйлдвэрлэлийн доголдол, шинэ төслийн удаан хөгжүүлэлт нийлүүлэлтийн өсөлтийг хязгаарлаж байна.
Antofagasta-ийн сүүлийн мэдээлэл нь зэсийн зах зээл зөвхөн үнийн өсөлтөөр хэмжигдэхгүй, үйлдвэрлэлийн бодит хүчин чадал улам чухал болж байгааг харуулж байна. Өндөр үнэ уул уурхайн компаниудад ашиг авчрах боловч дэлхийн өсөн нэмэгдэж буй эрэлтийг хангахын тулд шинэ уурхай, өргөтгөл, технологийн хөрөнгө оруулалт шаардлагатай хэвээр байна.
Цаашид Чили болон дэлхийн бусад томоохон үйлдвэрлэгчдийн үйлдвэрлэлийн үзүүлэлт, Хятадын зэсийн хэрэглээ, АНУ-ын худалдааны бодлого болон шинэ уурхайн төслүүдийн хөрөнгө оруулалтын шийдвэрүүд зэсийн үнийн чиглэлийг тодорхойлох гол хүчин зүйлсийн нэг хэвээр байх төлөвтэй байна.
