“Mongolia Mining 2026” олон улсын үзэсгэлэн, уул уурхайн салбарын нээлттэй өдөрлөгүүд болон хөрөнгө оруулагчдын уулзалтуудын үеэр хамгийн их яригдсан асуудал нь үйлдвэрлэлийн үр ашиг, автоматжуулалт, ил тод байдал, мөн олон улсын хөрөнгө оруулалтын орчны тогтвортой байдал байлаа.
Энэ жилийн үзэсгэлэнд 20 гаруй орны 250 орчим компани оролцож, хүнд машин механизм, олборлолтын автомат систем, ухаалаг уурхайн технологи, Industry 4.0 шийдлүүдийг танилцуулсан нь Монголын уул уурхайн салбар өмнөхөөс илүү технологийн өрсөлдөөнд орж байгааг харуулж байна. Ялангуяа нүүрс, зэс, төмрийн хүдрийн томоохон төслүүдэд дижитал удирдлагын систем нэвтрүүлэх нь хүний оролцоог багасгаж, ослын эрсдэлийг бууруулж, зардлыг хэмнэх гол шийдэл гэж үзэж байна.
Салбарын мэргэжилтнүүдийн хэлж буйгаар Монгол Улс зөвхөн нүүрсээс хамааралтай эдийн засгийн бүтэцтэй хэвээр байвал дэлхийн зах зээлийн үнийн савлагаанд эмзэг байх эрсдэлтэй. Тиймээс газрын ховор элемент, зэс боловсруулалт, ган үйлдвэрлэл, батарейн түүхий эд зэрэг шинэ чиглэлүүдэд анхаарал хандуулах шаардлага улам нэмэгдэж байгаа аж. Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны зүгээс уул уурхайн салбарыг төрөлжүүлж чадвал эдийн засаг “солонгорно” гэж онцолсон нь энэ бодлогын илэрхийлэл болж байна.
Сүүлийн жилүүдэд хөрөнгө оруулагчид Монголын хууль эрх зүйн тогтвортой байдлыг илүүтэй анхаарч эхэлсэн. Тиймээс “Уул уурхайн салбарын 7 хоног” арга хэмжээний үеэр тусгай зөвшөөрөл, татвар, хөрөнгө оруулалтын орчны талаар чөлөөт хэлэлцүүлэг зохион байгуулж, хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах асуудлыг хөнджээ. Энэ нь зөвхөн уул уурхайн компаниудад бус Монголын эдийн засагт бүхэлдээ нөлөөлөх чухал асуудал гэж эдийн засагчид үзэж байна.
Нөгөө талд олон нийт уул уурхайн салбарын нийгэм, байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөг улам хүчтэй ярьж байна. Сошиал орчинд Туул голын хамгаалалт, мод устгал, олборлолтын нөлөөтэй холбоотой хэлэлцүүлэг өрнөж, залуус байгаль хамгааллын асуудалд илүү идэвхтэй оролцож эхэлжээ. Энэ нь уул уурхайн компаниуд зөвхөн ашиг биш, нийгмийн хариуцлага, байгаль хамгааллын бодлогоо бодитоор хэрэгжүүлэх шаардлагатайг харуулж байна.
Шинжээчдийн үзэж буйгаар ойрын жилүүдэд Монголын уул уурхай “их олборлолт”-оос “ухаалаг олборлолт” руу шилжинэ. Автомат техник, хиймэл оюун ухаан, өгөгдөлд суурилсан төлөвлөлт, нүүрстөрөгч багатай үйлдвэрлэл нь салбарын шинэ стандарт болох төлөвтэй байна. Үүнтэй зэрэгцэн дотоодын боловсруулах үйлдвэрүүдийг нэмэгдүүлэхгүй бол Монгол Улс түүхий эд нийлүүлэгч хэвээр үлдэх эрсдэлтэй гэж салбарынхан анхааруулж байна.
