Cobre Panama уурхайг 2023 онд байгаль орчин, уурхайн гэрээтэй холбоотой олон нийтийн эсэргүүцлийн дараа зогсоосон. Улмаар Панамын Дээд шүүх тус уурхайн 20 жилийн концессын гэрээг Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзсэн юм. Уурхай зогссоноор First Quantum Minerals компанийн орлого төдийгүй Панамын эдийн засагт ч мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлсэн байна.
Reuters-ийн мэдээлснээр Cobre Panama уурхай ажиллаж байх үедээ дэлхийн зэсийн үйлдвэрлэлийн ойролцоогоор 1 хувийг бүрдүүлдэг байсан бөгөөд First Quantum Minerals компанийн орлогын 40 орчим хувийг дангаараа бүрдүүлдэг байжээ. Иймээс тус уурхайн ирээдүй нь зөвхөн Панамын дотоодын асуудал бус, дэлхийн зэсийн нийлүүлэлтийн хувьд ч ач холбогдолтой юм.
Панамын Засгийн газрын энэ удаагийн хувилбар нь уурхайн концесс болон төрийн оролцоог шинэ бүтэцтэйгээр зохион байгуулахад чиглэж байна. Тодруулбал Панамын төр уурхайн үндсэн концессын эрхийг хадгалж, First Quantum Minerals уурхайн үйл ажиллагаанд голлох үүрэг гүйцэтгэх боломжийг хэлэлцэж байгаа аж.
Reuters-ийн мэдээлснээр First Quantum компанид 60-65 хувийн оролцоо олгох хувилбар өмнө нь яригдаж байсан боловч эцсийн бүтэц хараахан батлагдаагүй байна. Засгийн газрын комиссын санал нь эцсийн шийдвэр биш бөгөөд Ерөнхийлөгч Хосе Рауль Мулино эцсийн шийдвэрийг гаргах юм.
Уурхайг хааснаас хойш Панамын эдийн засагт үзүүлсэн нөлөөг тооцсон судалгаагаар 30 мянга гаруй ажлын байр алдагдсан бөгөөд улсын татвар, роялтигийн орлого ойролцоогоор $1.4 тэрбумоор буурсан гэж Reuters мэдээлжээ. Энэ нь уурхайн үйл ажиллагааг сэргээх асуудлыг эдийн засгийн өсөлт, хөдөлмөр эрхлэлттэй холбон авч үзэх нэг шалтгаан болж байна.
Гэхдээ уурхайн өмнөх маргаантай холбоотой байгаль орчны асуудал бүрэн арилсан гэж үзэх боломжгүй. Cobre Panama-г дахин ажиллуулах тохиолдолд төрийн оролцоо, уурхайн хяналт, байгаль орчны шаардлага болон орон нутгийн иргэдийн эрх ашгийг хэрхэн зохицуулах нь чухал асуудал хэвээр байна.
Энэ үйл явдал дэлхийн зэсийн зах зээлд ч анхаарал татаж байна. Зэсийн эрэлт эрчим хүчний шилжилт, цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүч, цахилгаан сүлжээний шинэчлэл зэрэг салбарын өсөлттэй холбоотойгоор урт хугацаанд нэмэгдэх төлөвтэй байгаа үед томоохон уурхайнуудын үйлдвэрлэлд буцаж орох эсэх нь нийлүүлэлтийн төлөвт нөлөөлөх хүчин зүйл юм.
Cobre Panama-ийн хувьд уурхайг дахин нээх шийдвэр гарсан ч үйлдвэрлэл шууд өмнөх түвшиндээ хүрэхгүй. Үйл ажиллагааг сэргээхэд техникийн бэлтгэл, тоног төхөөрөмжийн шалгалт, ажиллах хүчний бүрдүүлэлт, байгаль орчны шаардлага болон төрийн зохицуулалт зэрэг олон шат дамжлага шаардлагатай.
Иймээс Панамын Засгийн газрын есдүгээр сарын 30-ны санал нь дэлхийн зэсийн зах зээлд шууд шинэ нийлүүлэлт нэмэгдсэн гэсэн үг биш боловч олон улсын томоохон уурхайн нэгийг дахин ашиглалтад оруулах боломжийг бодитоор хэлэлцэж эхэлснийг харуулж байна.
