Олон улсын түүхий эдийн зах зээлд анхаарал татсан бөгөөд Монголын нүүрсний салбарын хувьд Энэтхэгийн зах зээл рүү гарах боломжийг дахин хөндөж байна.
SAIL нь энэ сарын эхээр Монголын коксжих нүүрсний нэг метр тонн орчим хэмжээтэй дээжийг агаараар Энэтхэгт авчирсан байна. Тус дээжийг Энэтхэгийн ган үйлдвэрлэлийн технологийн шаардлагад нийцэж байгаа эсэх, нүүрсний чанар, коксжих шинж чанар болон цаашид тогтмол нийлүүлэх боломжийг үнэлэх зорилгоор туршиж байгаа аж.
Энэтхэг улс дэлхийн хоёр дахь том ган үйлдвэрлэгч бөгөөд тус улсын гангийн үйлдвэрлэл өсөхийн хэрээр коксжих нүүрсний импортын хэрэгцээ нэмэгдэж байна. Reuters-ийн мэдээлснээр Энэтхэг улс коксжих нүүрсний хэрэгцээнийхээ ойролцоогоор 95 хувийг импортоор хангадаг бөгөөд Австрали нийт импортын талаас илүү хувийг нийлүүлдэг байна. Харин коксжих нүүрс нь ган үйлдвэрлэлийн нийт өртгийн ойролцоогоор 40 хувийг бүрдүүлдэг учраас нийлүүлэлтийн эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх нь Энэтхэгийн ган үйлдвэрлэгчдийн хувьд стратегийн ач холбогдолтой асуудал болж байна.
Энэ хүрээнд Монголын нүүрс Энэтхэгийн анхаарлыг татаж байгаа боловч хамгийн том сорилт нь тээвэрлэлт юм. Монгол Улс далайд гарцгүй, Энэтхэгтэй шууд хиллэдэггүй учраас нүүрсийг Энэтхэгийн зах зээлд хүргэхэд олон улсын урт нийлүүлэлтийн сүлжээ шаардлагатай. Энэтхэг, Хятадын харилцаанд үүссэн геополитикийн нөхцөл байдлыг харгалзан Монголын нүүрсийг Хятадын нутгаар дамжуулан Энэтхэгт хүргэх хувилбар хүндрэлтэй байж болох тул Оросоор дамжих замыг авч үзэх шаардлагатай гэж мэдээлэлд дурджээ.
Оросын чиглэлээр тээвэрлэх нь зай, логистикийн зардлыг нэмэгдүүлэх боловч Монголын нүүрсний чанар өрсөлдөх боломжтой байж болохыг шинжээчид тэмдэглэсэн байна. Өөрөөр хэлбэл Монголын нүүрс Энэтхэгийн зах зээлд гарахад зөвхөн уурхайн аман дахь үнэ бус, тээвэрлэлтийн нийт өртөг, хил дамнасан логистик, нийлүүлэлтийн найдвартай байдал шийдвэрлэх хүчин зүйл болох юм.
Энэтхэгийн коксжих нүүрсний импорт 2026/27 оны санхүүгийн жилд өмнөх жилийн 64 сая тонноос 3-5 хувиар өсөх төлөвтэй байна. Учир нь Энэтхэгийн дотоодын нүүрсний үйлдвэрлэл гангийн салбарын өсөн нэмэгдэж буй хэрэгцээг бүрэн хангаж чадахгүй байгаа юм. Австрали тэргүүлэгч нийлүүлэгч хэвээр байх төлөвтэй боловч Орос, Мозамбик, АНУ зэрэг бусад нийлүүлэгчдийн импорт мөн нэмэгдэх төлөвтэй байна.
Монгол Улс болон Энэтхэг өнгөрсөн онд коксжих нүүрс, зэсийн нийлүүлэлтийн чиглэлээр хамтран ажиллах зорилтоо илэрхийлж байсан. Иймээс SAIL-ийн туршилтын дээжийг зөвхөн нэг удаагийн худалдан авалт гэж харахаас илүүтэй хоёр улсын уул уурхайн худалдааны харилцааг бодит нийлүүлэлт рүү шилжүүлэх туршилтын алхам гэж үзэх боломжтой.
Гэхдээ одоогоор энэ туршилт урт хугацааны худалдааны гэрээ болж өргөжсөн гэж үзэх үндэслэл байхгүй. SAIL нь нүүрсний чанар, үнэ болон Монгол Улсаас Энэтхэг хүртэл тээвэрлэх боломжийг үнэлсний дараа цаашдын худалдан авалтын шийдвэр гаргах юм. Монголын хувьд энэ үйл явдал коксжих нүүрсний экспортын зах зээлийг зөвхөн Хятад улсаар хязгаарлахгүйгээр гуравдагч зах зээл рүү өргөжүүлэх боломжийн нэг хувилбарыг харуулж байна.
