Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны мэдээлснээр Монгол Улс 2026 онд CAREC-ийн даргалагч орны үүргийг гүйцэтгэж байгаа бөгөөд энэ хүрээнд сайд нарын бага хурал, хөгжлийн түншүүдийн яриа хэлэлцээ, бизнес форум, хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийн форум зэрэг олон улсын хэмжээний арга хэмжээг зохион байгуулж байна.
Эдгээр арга хэмжээнд худалдаа, хөрөнгө оруулалт, тээвэр-логистик, эрчим хүч, аялал жуулчлал, чухал ашигт малтмал, дижитал хөгжил, санхүү болон хөрөнгийн зах зээлийн хамтын ажиллагааны асуудлыг хэлэлцэж байгаа юм.
Чухал ашигт малтмалын тухай асуудал дэлхийн хэмжээнд эрчим хүчний шилжилт, цахилгаан автомашин, батарейн үйлдвэрлэл, сэргээгдэх эрчим хүчний тоног төхөөрөмжтэй шууд холбогдож байна. Тиймээс улс орнууд зөвхөн ашигт малтмалын нөөцтэй байх бус тухайн нөөцийг олборлох, боловсруулах, тээвэрлэх, үйлдвэрлэлийн түүхий эд болгон ашиглах хүртэлх нийлүүлэлтийн сүлжээг хөгжүүлэхийг зорьж байна.
Монгол Улсын хувьд энэ асуудал уул уурхайн экспортын бүтэцтэй шууд холбоотой. Тус улс нүүрс, зэсийн баяжмал, төмрийн хүдэр зэрэг бүтээгдэхүүн экспортолж байгаа боловч боловсруулалтын түвшин, экспортын бүтээгдэхүүний төрөлжилт нь уул уурхайн салбарын урт хугацааны хөгжлийн гол асуудлуудын нэг хэвээр байна.
CAREC-ийн хүрээнд Монгол Улс тээвэр-логистикийн коридор, аж үйлдвэр, чухал ашигт малтмал, боловсруулах үйлдвэрлэлийн төслүүдийг бүс нутгийн хөрөнгө оруулалтын урсгалтай холбох боломжтой гэж Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яам мэдээлжээ. Мөн хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх боломжтойг онцолсон байна.
CAREC хөтөлбөр 2001 оноос хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд өнгөрсөн 25 жилийн хугацаанд бүс нутгийн хэмжээнд 300 төсөлд нийт 57.9 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн байна. Монгол Улс 2003 онд уг хөтөлбөрт нэгдсэн бөгөөд түүнээс хойш тээвэр, авто зам, хил, боомт, худалдаа, логистикийн чиглэлээр 19 төсөлд ойролцоогоор 1.5 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт татсан байна.
Уул уурхайн салбарын хувьд тээвэрлэлтийн өртөг, хил боомтын хүчин чадал, төмөр замын холболт зэрэг нь экспортын өрсөлдөх чадварт шууд нөлөөлдөг. Иймээс чухал ашигт малтмалын өртгийн сүлжээг хөгжүүлэх тухай яриа нь зөвхөн олборлолтын асуудлаар хязгаарлагдахгүй бөгөөд боловсруулах үйлдвэр, эрчим хүч, логистик, санхүүжилт, технологийн асуудлыг хамарна.
Дэлхийн зах зээлд чухал ашигт малтмалын эрэлт нэмэгдэхийн зэрэгцээ нийлүүлэлтийн найдвартай байдал улс орнуудын стратегийн асуудал болж байна. Reuters-ийн есдүгээр сарын 29-ний мэдээллээр Хятадын боксит, никель, хром, литий, манган зэрэг металлын импорт өсөж, нийт металлын импорт өмнөх оны мөн үеэс 11 хувиар нэмэгдсэн байна.
Ийм нөхцөлд Монгол Улс өөрийн ашигт малтмалын нөөцийг бүс нутгийн үйлдвэрлэлийн сүлжээтэй холбох боломжийг эрэлхийлж байна. Санамж бичиг нь өөрөө шууд хөрөнгө оруулалтын гэрээ биш боловч цаашдын хамтын ажиллагааны чиглэл, боломжит төслүүдийг тодорхойлох суурь болж болох юм.
