Дэлхийн хөрөнгийн зах зээл есдүгээр сарын 28-ны өдрийг болгоомжилж эхлүүлээ. Reuters-ийн дэлхийн зах зээлийн тоймд дурдсанаар Азийн хувьцааны зах зээлд тодорхой бус байдал нэмэгдэж, газрын тосны үнэ дахин өссөн нь хөрөнгө оруулагчдын анхаарлын төвд орсон байна. Үүнд АНУ, Ираны хоорондын хэлэлцээний цаашдын явцтай холбоотой эргэлзээ болон Ойрхи Дорнодын нөхцөл байдал голлон нөлөөлжээ.
Газрын тосны үнийн өсөлт нь зөвхөн эрчим хүчний салбарт бус дэлхийн эдийн засгийн олон салбарт нөлөөлдөг. Түүхий нефть нь бензин, дизель түлшний үндсэн түүхий эдээс гадна химийн үйлдвэрлэл, хуванцар, синтетик материал, тээвэр болон үйлдвэрлэлийн олон төрлийн зардлын суурь болдог. Иймээс нефтийн үнэ өсөх үед тээвэр, үйлдвэрлэл, логистикийн зардал дагаж нэмэгдэх эрсдэлтэй.
Ялангуяа газрын тосны үнэ өндөр түвшинд удаан хугацаанд хадгалагдвал инфляцийн дарамт нэмэгдэх боломжтой. Түлшний үнэ өсөхөд бараа бүтээгдэхүүний тээвэрлэлтийн өртөг нэмэгдэж, үйлдвэрлэгчид болон үйлчилгээний байгууллагууд нэмэгдсэн зардлаа бүтээгдэхүүний үнэд шингээх нөхцөл үүсдэг. Энэ нь улмаар өргөн хүрээний бараа, үйлчилгээний үнийн өсөлтөд нөлөөлж болзошгүй.
Хөрөнгийн зах зээлд нефтийн үнийн өсөлтийн нөлөө салбар бүрд харилцан адилгүй байдаг. Газрын тос олборлогч болон эрчим хүчний компаниудын хувьд түүхий эдийн үнэ өсөх нь борлуулалтын орлого, мөнгөн урсгалд дэмжлэг үзүүлэх боломжтой. Харин түлш их хэмжээгээр хэрэглэдэг агаарын тээвэр, авто тээвэр, химийн үйлдвэр болон үйлдвэрлэлийн компаниудын хувьд зардлын дарамт нэмэгдэх нөхцөл бүрддэг.
Reuters-ийн есдүгээр сарын 28-ны мэдээллээр АНУ-ын хувьцааны фьючерс сул түвшинд байсан бол Японы Nikkei индексийн хөдөлгөөн харьцангуй хязгаарлагдмал байв. Хөрөнгө оруулагчид долоо хоногийн турш гарах эдийн засгийн гол үзүүлэлтүүдийг хүлээж байгаа энэ үед АНУ-ын Засгийн газрын бондын өгөөж өсөх хандлага мөн зах зээлийн анхаарлыг татжээ.
Бондын өгөөж нэмэгдэх нь хувьцааны зах зээлд шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг. Тогтмол орлоготой үнэт цаасны өгөөж өсөх үед хөрөнгө оруулагчид эрсдэлтэй хөрөнгөд оруулах хөрөнгийн хэмжээгээ дахин тооцох шаардлагатай болдог. Үүний зэрэгцээ зах зээлийн хүү өндөр байх нь компаниудын зээл, санхүүжилтийн өртгийг нэмэгдүүлдэг. Өр ихтэй компаниудын хувьд хүүгийн зардал нэмэгдэх нь ашигт ажиллагаанд дарамт учруулж болзошгүй.
Түүхий эдийн компаниудын хувьцаа ч дэлхийн макро эдийн засгийн нөхцөлөөс хамааран хэлбэлздэг. Алт, зэс зэрэг металлын үнэ өсөх нь олборлогчдын орлого болон мөнгөн урсгалд дэмжлэг үзүүлэх боломжтой ч өндөр хүүгийн орчинд хөрөнгө оруулагчдын эрсдэлийн хандлага өөрчлөгдөж болно. Мөн ам.долларын ханшийн хөдөлгөөн нь олон улсын түүхий эдийн үнэд нөлөөлдөг тул уул уурхайн компаниудын хувьцааны үнэлгээ зөвхөн тухайн металлын үнээс хамаардаггүй.
Газрын тосны зах зээлийн хувьд нийлүүлэлтийн тогтвортой байдал хамгийн чухал асуудлын нэг хэвээр байна. Ойрхи Дорнод нь дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн гол бүсүүдийн нэг бөгөөд тус бүсийн улс төр, аюулгүй байдлын нөхцөлд гарсан өөрчлөлт нь түүхий нефтийн нийлүүлэлт болон тээвэрлэлтийн замд эрсдэл бий болгож болзошгүй. Иймээс хөрөнгө оруулагчид олборлолтын хэмжээнээс гадна олон улсын хэлэлцээ, геополитикийн үйл явцыг мөн анхааралтай ажиглаж байна.
АНУ, Ираны харилцаатай холбоотой хэлэлцээний тодорхойгүй байдал энэ нөхцөлд газрын тосны зах зээлийн гол анхаарлын нэг болжээ. Хэрэв хоёр улсын харилцаа болон хэлэлцээний явц нийлүүлэлтийн хүлээлтэд өөрчлөлт оруулбал нефтийн үнэ богино хугацаанд мэдэгдэхүйц хэлбэлзэх боломжтой. Харин дипломат ахиц гарах тохиолдолд зах зээл нийлүүлэлтийн эрсдэлийг дахин үнэлэх нөхцөл бүрдэх юм.
Газрын тосны үнэ өсөхөд импортын эрчим хүчнээс өндөр хамааралтай орнууд илүү эмзэг байдаг. Reuters-ийн тусдаа мэдээлснээр Энэтхэгийн рупи болон Засгийн газрын бонд нефтийн үнийн өсөлтөөс үүдэх дарамтад өртөх эрсдэлтэй байна. Энэтхэг улс газрын тосны импортоос ихээхэн хамаардаг учраас дэлхийн зах зээл дээр нефтийн үнэ нэмэгдэхэд импортын төлбөр өсөж, гадаад худалдааны тэнцэл болон үндэсний валютын ханшид дарамт үүсэх боломжтой.
Эрчим хүчний үнэ нэмэгдэх нь аж үйлдвэрийн салбарт мөн шууд нөлөөлнө. Уул уурхайн компаниудын хувьд дизель түлш нь олборлолт, тээвэр болон хүнд машин механизмын ажиллагааны үндсэн зардлын нэг байдаг. Баяжуулах үйлдвэр, боловсруулах үйлдвэрүүд ч их хэмжээний цахилгаан болон түлш хэрэглэдэг. Тиймээс нефтийн үнэ өсөх нь уул уурхайн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийн өөрийн өртөгт шууд болон шууд бусаар нөлөөлөх боломжтой.
Нөгөө талаас газрын тосны үнэ өсөх нь эрчим хүчний компаниудын хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөнд тодорхой хэмжээгээр дэмжлэг үзүүлж болно. Үнэ өндөр байх үед олборлолтын шинэ төсөл, өрөмдлөг, боловсруулах үйлдвэр болон дэд бүтцэд оруулах хөрөнгө оруулалтын эдийн засгийн тооцоо өөрчлөгдөх боломжтой. Гэхдээ ийм хөрөнгө оруулалт нь нефтийн үнэ урт хугацаанд ямар түвшинд хадгалагдах талаарх хүлээлтээс ихээхэн хамаардаг.
Есдүгээр сарын 28-ны зах зээлийн хөдөлгөөнөөс харахад эрчим хүчний үнэ, геополитикийн нөхцөл болон санхүүгийн зах зээлийн хүүгийн түвшин хоорондоо нягт уялдаатай хэвээр байна. Нефтийн үнэ өсөхөд инфляцийн дарамт нэмэгдэх боломжтой бөгөөд инфляц өндөр хэвээр байвал төв банкуудын мөнгөний бодлогын шийдвэрт нөлөөлж, улмаар бонд болон хувьцааны зах зээлд шинэ хөдөлгөөн үүсэх боломжтой.
Хөрөнгө оруулагчдын хувьд энэ долоо хоногт гарах эдийн засгийн статистик, инфляцийн мэдээлэл болон төв банкны бодлоготой холбоотой дохио зах зээлийн дараагийн хөдөлгөөнийг тодорхойлоход чухал байна. Үүний зэрэгцээ АНУ, Ираны харилцаа болон Ойрхи Дорнодын нөхцөл байдал газрын тосны үнийн хэлбэлзэлд нөлөөлөх гол хүчин зүйлсийн нэг хэвээр байх төлөвтэй.
Ийнхүү есдүгээр сарын 28-нд дэлхийн зах зээл газрын тосны үнийн өсөлт, бондын өгөөжийн хөдөлгөөн болон геополитикийн тодорхой бус байдлыг харгалзан болгоомжилж эхэллээ. Эрчим хүчний үнэ, инфляц, хүүгийн түвшин болон түүхий эдийн зах зээл хоорондоо нягт уялдаатай байгаа нь уул уурхай, аж үйлдвэр болон хөрөнгийн зах зээлийн хөдөлгөөнийг цаашид мөн тодорхойлох төлөвтэй байна.
