Reuters-ийн мэдээлснээр, Лондонгийн металлын бирж дээрх гурван сарын зэсийн үнэ тухайн өдөр 0.66 хувиар буурч, тонн нь 14,651 ам.долларт хүрсэн байна. Зэсийн ханшид ам.долларын ханшийн өсөлт нөлөөлсөн бөгөөд хүчтэй ам.доллар нь бусад валют эзэмшигчдийн хувьд зэсийн худалдан авах өртгийг нэмэгдүүлдэг.
Зэс нь дэлхийн аж үйлдвэр, эрчим хүч, барилга, цахилгаан автомашин болон дижитал дэд бүтцийн салбарын гол түүхий эдийн нэг юм. Цахилгаан дамжуулах кабель, трансформатор, мотор, сэргээгдэх эрчим хүчний төхөөрөмж, дата төвийн цахилгаан хангамжийн системд зэс өргөн ашиглагддаг. Тиймээс зэсийн эрэлт нь дэлхийн эдийн засгийн үйлдвэрлэлийн идэвхжил болон цахилгаанжуулалтын хурдаас хамаардаг.
Сүүлийн жилүүдэд хиймэл оюун ухаан, дата төвийн дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт нэмэгдсэнээр цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ өсөх хүлээлт бий болсон. Дата төвүүдэд цахилгаан хангамжийн кабель, хөргөлтийн систем, цахилгаан түгээх тоног төхөөрөмж шаардлагатай байдаг бөгөөд эдгээрийн тодорхой хэсэгт зэс ашиглагддаг. Гэхдээ дата төвийн өсөлт нь зэсийн нийт дэлхийн эрэлтийн цорын ганц хүчин зүйл биш бөгөөд барилга, автомашин, цахилгаан сүлжээ, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийн эрэлт мөн адил чухал хэвээр байна.
Зэсийн нийлүүлэлтийн талд уурхайн үйлдвэрлэлийн тасалдал, шинэ ордын ашиглалтад орох хугацаа, хүдэр дэх металлын агуулга, боловсруулалтын хүчин чадал зэрэг асуудал анхаарал татдаг. Есдүгээр сарын 23-нд Чилийн Эскондида зэсийн уурхайд ажилтны амь нас хохирсон осол гарсны дараа үйлдвэрлэл түр зогссон талаар Reuters мэдээлсэн. Эскондида нь дэлхийн хамгийн том зэсийн уурхайнуудын нэг тул тус уурхайн үйл ажиллагааны өөрчлөлт нь олон улсын зах зээлийн оролцогчдын анхаарлыг татдаг.
Уурхайн үйлдвэрлэл түр зогсох нь зах зээлд нийлүүлэлтийн эрсдэл үүсгэж болох ч тухайн осол зэсийн дэлхийн нийлүүлэлтэд ямар хэмжээний нөлөө үзүүлэхийг үйлдвэрлэл хэзээ сэргээгдэх, агуулахын нөөц ямар түвшинд байгаа, бусад уурхайнуудын олборлолт хэрхэн өөрчлөгдөхөөс хамааран үнэлнэ. Иймээс нэг уурхайн үйл ажиллагааны саатлыг дэлхийн зэсийн зах зээлийн урт хугацааны хомсдол гэж шууд дүгнэх боломжгүй.
Монгол Улсын эдийн засагт зэсийн экспортын орлого чухал байр суурь эзэлдэг. 2026 оны эхний найман сарын экспортын мэдээллээр Монголын зэсийн хүдэр, баяжмалын экспортын орлого өмнөх оны мөн үеэс 2.8 тэрбум ам.доллараар нэмэгдсэн байна. Энэ өсөлт нь Монголын нийт экспортын орлого нэмэгдэхэд нөлөөлсөн гол хүчин зүйлсийн нэг болжээ.
Зэсийн экспортын орлого нэмэгдэхэд зөвхөн олон улсын үнэ нөлөөлөхгүй. Экспортын биет хэмжээ, баяжмалын металлургийн нөхцөл, тээврийн зардал, худалдан авагчтай байгуулсан гэрээ, валютын ханш зэрэг нь бодит орлогыг тодорхойлдог. Мөн зэсийн баяжмал дахь алт, мөнгө зэрэг дагалдах металлын агуулга, боловсруулалтын төлбөр нь экспортлогч компанийн санхүүгийн үр дүнд нөлөөлж болно.
Зэсийн зах зээлд Хятадын эрэлт онцгой ач холбогдолтой. Хятад улс дэлхийн томоохон зэс хэрэглэгч бөгөөд цахилгаан эрчим хүчний сүлжээ, үйлдвэрлэл, барилга, цахилгаан автомашины үйлдвэрлэл нь зэсийн эрэлтэд нөлөөлдөг. Хятадын үйлдвэрлэлийн идэвхжил нэмэгдэх үед зэсийн хэрэглээ өсөх боломжтой боловч үл хөдлөх хөрөнгийн салбарын сулрал, үйлдвэрлэлийн захиалгын бууралт зэрэг нь эрэлтийг хязгаарлаж болно.
Зэсийн зах зээлд мөн дахин боловсруулалт чухал байр суурь эзэлдэг. Ашигласан цахилгаан кабель, цахилгаан тоног төхөөрөмж, үйлдвэрлэлийн хаягдлаас зэсийг дахин гарган авах нь анхдагч олборлолтыг нөхөх боломжтой. Дахин боловсруулалтын хэмжээ нэмэгдэхийн хэрээр зах зээлийн нийлүүлэлтийн бүтэц өөрчлөгдөж болох ч дахин боловсруулалт нь шинэ уурхайн хэрэгцээг бүрэн арилгах шийдэл биш юм.
Монголын хувьд зэсийн салбарын урт хугацааны боломж нь зөвхөн хүдэр олборлолтоор хязгаарлагдахгүй. Баяжмалын боловсруулалт, тээврийн дэд бүтэц, эрчим хүчний найдвартай хангамж, мэргэжлийн боловсон хүчин, геологийн шинэ судалгаа зэрэг нь салбарын өрсөлдөх чадварт нөлөөлнө. Гэвч эдгээр төслийг хэрэгжүүлэхэд их хэмжээний хөрөнгө оруулалт, байгаль орчны үнэлгээ, технологийн шийдэл, зах зээлийн тогтвортой нөхцөл шаардлагатай.
Есдүгээр сарын 23–24-ний өдрүүдэд зэсийн зах зээлд богино хугацааны үнийн бууралт, уурхайн үйлдвэрлэлийн эрсдэл зэрэгцэн яригдаж байна. Монголын хувьд зэсийн экспортын орлого эдийн засгийн чухал эх үүсвэр хэвээр байгаа тул дэлхийн зах зээлийн үнэ, Хятадын эрэлт, экспортын хэмжээ, боловсруулалтын нөхцөл болон тээврийн хүчин чадлыг хамтад нь ажиглах шаардлагатай байна.
