АНУ-д энэ асуудал хамгийн тод харагдаж байгаа боловч Австрали, Чили, Өмнөд Африк, Перу зэрэг уул уурхайн томоохон орнуудад ч компаниуд түлшний үнэ болон бусад нефтийн гаралтай бүтээгдэхүүний өртөг нэмэгдэж байгааг үйлдвэрлэлийн зардалд шууд тусгаж эхэлжээ.
АНУ-ын Эрчим хүчний мэдээллийн алба буюу EIA-ийн мэдээллээр есдүгээр сарын 14-ний долоо хоногт улсын хэмжээнд авто замын дизель түлшний жижиглэнгийн дундаж үнэ нэг галлон нь 6.285 ам.долларт хүрсэн байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үеийн 3.739 ам.доллараас ойролцоогоор 68 хувиар өссөн үзүүлэлт юм. Харин есдүгээр сарын 21-нд AAA-ийн мэдээллээр АНУ-ын дизель түлшний дундаж үнэ 6.51 ам.долларт хүрч, шинэ дээд түвшин тогтоосон байна.
Уул уурхайн компаниуд шатахуун түгээх станцын жижиглэнгийн үнээр дизель худалдан авдаггүй. Томоохон уурхайнууд түлшээ бөөнөөр нь, гэрээний нөхцөлөөр авдаг учраас бодит өртөг нь зах зээлийн жижиглэнгийн үнээс өөр байна. Гэхдээ түүхий нефтийн үнэ, боловсруулах үйлдвэрийн ашиг, тээвэрлэлтийн зардал болон дизелийн дэлхийн нийлүүлэлт зэрэг хүчин зүйлс уурхайн түлшний гэрээний үнэд шууд болон шууд бусаар нөлөөлдөг.
АНУ-ын нүүрсний салбар энэ дарамтыг аль хэдийн мэдэрч эхэлсэн байна. Core Natural Resources компани 2026 оны хоёрдугаар улиралд Powder River Basin дахь олборлолтын зардал нэмэгдэхэд түлшний үнэ өссөн нь нөлөөлсөн гэж мэдээлсэн бөгөөд 2026 оны зардлын төлөвт ч дизелийн үнийн өсөлтийг тусгажээ. Алтны салбарт ч ижил нөхцөл ажиглагдаж байна. Barrick компани 2026 оны зардлын тооцоогоо WTI нефтийн үнэ баррель нь 70 ам.доллар байна гэсэн суурь таамаглалд үндэслэсэн бөгөөд нефтийн үнэ 10 ам.доллараар нэмэгдэх бүрд дизель түлштэй холбоотой зардал нь алтны үйлдвэрлэлд унц тутамд ойролцоогоор 12 ам.доллараар нэмэгдэх мэдрэмжтэй гэж тооцжээ. Зэсийн уурхайнуудын хувьд мөн ийм өсөлт гарвал нэг фунт зэсийн өртөгт 0.04 ам.долларын нөлөө үзүүлэхээр байна.
Гэхдээ дизелийн асуудал зөвхөн АНУ-ын уурхайнуудын асуудал биш болж байна. Reuters агентлагийн есдүгээр сарын 21-ний мэдээллээр дэлхийн дизелийн зах зээлд нийлүүлэлтийн хомсдол үүсэж, энэ нөхцөл 2027 он хүртэл үргэлжлэх эрсдэлтэй байна. Ойрх Дорнод болон Украины дайны улмаас Орос, Ойрх Дорнодын нефтийн бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт тасалдаж, дэлхийн дизелийн нөөц буурсан нь гол хүчин зүйл болжээ. Орос улс долдугаар сард дизелийн экспортод хязгаарлалт тогтоосон бол Хятадын экспортын урсгал ч тодорхой хугацаанд буурсан байна.
Азийн зах зээл дээр дизелийн боловсруулах үйлдвэрийн ашиг ч огцом өссөн байна. Reuters-ийн мэдээлснээр Азийн 10 ppm хүхрийн агууламжтай дизелийн боловсруулах маржин баррель тутамд 87 ам.доллараас давж, түүхэн дээд түвшинд хүрсэн байна. Энэ нь өмнөх дайны өмнөх үеийн ойролцоогоор 22 ам.долларын түвшнээс хэд дахин өндөр үзүүлэлт юм.
Австралийн уул уурхайн компаниудын хувьд дизель түлшний өртөг нэмэгдсэн нь томоохон асуудал болж байна. BHP 2026 оны санхүүгийн жилийн тайландаа инфляци, дизелийн үнэ болон дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээний доголдол зардлын орчинд дарамт үзүүлсэн боловч активуудынхаа нэгж зардлыг төлөвлөсөн хүрээнд барьсан гэж мэдээлсэн. Тус компанийн удирдлагын мэдээлснээр түлш болон бусад орцын үнэ өндөр түвшинд хадгалагдсан бөгөөд энэ нь тухайн жилийн санхүүгийн үзүүлэлтэд ойролцоогоор 200 сая ам.долларын нөлөө үзүүлсэн байна.
Австралийн Pilbara төмрийн хүдрийн бүсэд ажилладаг Rio Tinto ч дизелийн үнийн өсөлтийг зардлын дарамтын нэг хүчин зүйлээр нэрлэсэн. Компанийн мэдээллээр дизелийн үнэ эхний хагас жилд баррель нь ойролцоогоор 85 ам.доллараас 140 ам.доллар хүртэл өссөн бөгөөд энэ нь Pilbara-ийн нэг тонн төмрийн хүдрийн нэгж зардлыг өмнөх оны мөн үеэс ойролцоогоор 0.8 ам.доллараар нэмэгдүүлсэн байна. Мөн дизелийн үнэ баррель тутамд 10 ам.доллараар өсөхөд жилийн Pilbara нэгж зардал тонн тутамд ойролцоогоор 0.15 ам.доллараар нэмэгдэх мэдрэмжтэй гэж тооцжээ.
Энэ дарамтыг бууруулахын тулд Австралийн уул уурхайн салбар дизель түлшний хэрэглээг технологийн аргаар багасгах оролдлогыг хурдасгаж байна. BHP, Rio Tinto болон Caterpillar компани Баруун Австралийн Pilbara бүсэд батарейгаар ажилладаг том оврын уурхайн өөрөө буулгагч машины туршилтыг эхлүүлсэн. BHP-ийн мэдээлснээр цахилгаанжуулалтын явц эрчимжсэн ч дизель түлш нь одоогоор компанийн үйл ажиллагааны хамгийн том шууд ялгарлын эх үүсвэр хэвээр байна.
Rio Tinto мөн Pilbara-д сэргээгдэх дизель түлш ашиглах туршилт хийсэн. Тус компани 2025 онд Сингапураас 10 сая литр ашигласан хоолны тосонд суурилсан сэргээгдэх дизель авч, түлшнийхээ ойролцоогоор 20 хувийг сэргээгдэх эх үүсвэртэй хольж төмөр зам, боомт, тээвэр, өөрөө буулгагч машин болон уурхайн тоног төхөөрөмжид ашигласан байна.
Чилийн зэсийн салбарт дизелийн өсөлт бүр илүү шууд тусч байна. Antofagasta компанийн мэдээллээр 2026 оны эхний хагаст дизель болон бусад үндсэн хэрэглээний материалын үнэ өссөн нь зэсийн бэлэн мөнгөний зардлыг өмнөх оны мөн үеэс 17 хувиар нэмэгдүүлж, нэг фунт зэсийн үнэ 2.61 ам.долларт хүрэхэд нөлөөлсөн байна. Хоёрдугаар улиралд дизелийн үнэ болон бусад орцын өртөг нэмэгдсэнээр бэлэн мөнгөний зардал улирлын өмнөхөөс 6 хувиар өсөж, 2.94 ам.долларт хүрсэн байна.
Мөн Capstone Copper компани 2026 оны үлдсэн хугацаанд ойролцоогоор 90 сая литр дизель түлш хэрэглэх тооцоо гаргасан бөгөөд үүний 75 орчим хувь нь Чилийн уурхайнуудтай холбоотой байна. Компанийн тооцоогоор дизелийн үнэ литр тутамд 0.10 ам.доллараар өөрчлөгдөхөд шууд зардалд ойролцоогоор 5 сая ам.долларын нөлөө үзүүлэхээр байна. Энэ нь дизель түлшний жижиг хэмжээний үнийн өөрчлөлт ч томоохон ил уурхайн санхүүгийн үзүүлэлтэд хэр хүчтэй нөлөөлдгийг харуулж байна.
Өмнөд Африкт ч шатахууны үнэ уул уурхайн өртөгт хүчтэй нөлөөлж байна. Тус улс түүхий нефть болон боловсруулсан нефтийн бүтээгдэхүүний тодорхой хэсгийг импортоор авдаг учраас олон улсын нефтийн үнэ, тээврийн зардал болон валютын ханш дотоодын түлшний үнэд нөлөөлдөг. Өмнөд Африкийн Ашигт малтмал, газрын тосны нөөцийн яам есдүгээр сарын 2-ноос дизелийн үнийг литр тутамд 2.93–3.14 ранд хүртэл нэмэгдүүлсэн байна.
Anglo American ч 2026 оны хоёрдугаар улирлын тайландаа Ойрх Дорнодын мөргөлдөөнөөс үүдсэн зах зээлийн хэлбэлзэл нь түлш болон уул уурхайн бусад хэрэглээний материалын инфляцын дарамтыг нэмэгдүүлж эхэлсэн гэж мэдээлсэн. Тус компанийн Өмнөд Африк дахь Kumba төмрийн хүдрийн уурхай болон бусад активууд энэ төрлийн өртгийн өөрчлөлтөд өртөж байна.
Алтны салбарт ч газарзүйн ялгаанаас үл хамааран ижил дарамт ажиглагдаж байна. Өмнөд Африк, Гана, Австрали, Чили, Перу зэрэг улсад ажилладаг Gold Fields компани дизелийн үнэ 70 хүртэл хувиар өссөн үеийг мэдээлж, нефтийн үнэ баррель нь 100 ам.долларын орчимд тогтвортой байвал үйлдвэрлэлийн зардал унц тутамд 40–50 ам.доллараар нэмэгдэх боломжтой гэж тооцсон байна. Компанийн зүгээс түлшний хэмнэлттэй тээврийн систем зэрэг арга хэмжээг ашиглан зардлын өсөлтийг сааруулахыг зорьж байна.
Перу дахь уул уурхайн салбарын компаниуд ч мөн түлшний үнийн өсөлтийг мэдэрч байна. Hudbay Minerals-ийн мэдээлснээр Перу дахь уурхай, баяжуулах үйлдвэр болон захиргааны үйл ажиллагааны хоёрдугаар улирлын нэгж үйл ажиллагааны зардал тонн тутамд 14.06 ам.доллар болж, өмнөх улирлаас 21 хувиар өссөн бөгөөд үүнд түлшний үнэ нэмэгдсэн нь гол хүчин зүйлүүдийн нэг байжээ.
Ингэснээр дизель түлшний асуудал уул уурхайн салбарт зөвхөн нэг улсын түр зуурын зардлын өсөлт бус, дэлхийн хэмжээнд тархсан дарамт болж байна. Томоохон ил уурхайнуудын хувьд дизель нь өөрөө буулгагч, экскаватор, ачигч, өрмийн машин, бульдозер, туслах техникээс гадна уурхайн доторх тээвэр болон зарим тохиолдолд төмөр замын ажиллагаанд хүртэл ашиглагддаг учраас түлшний үнийн өөрчлөлт үйлдвэрлэлийн бараг бүх шатанд дамжин нөлөөлдөг.
Одоогийн нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлж байгаа зүйл нь зөвхөн нефтийн үнэ биш. EIA есдүгээр сарын төсөөлөлдөө АНУ-ын нэрмэл нефтийн бүтээгдэхүүний нөөц аравдугаар сард 100 сая баррелиас доош орж, 2003 оноос хойших хамгийн бага түвшинд хүрэх эрсдэлтэй гэж тооцсон. Мөн 2026 оны дөрөвдүгээр улиралд АНУ-ын дизелийн жижиглэнгийн дундаж үнийг галлон тутамд 5.55 ам.доллар, 2027 онд 4.40 ам.доллар орчимд хүрнэ гэж таамагласан байна. Гэхдээ энэ нь геополитикийн нөхцөл болон боловсруулах үйлдвэрийн нийлүүлэлт хэвийн болно гэсэн нөхцөлтэй холбоотой төсөөлөл юм.
Иймээс уул уурхайн компаниудын хувьд 2026 оны үлдсэн хугацаанд түлшний зардлыг хянах асуудал үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөө, гэрээний бүтэц, тоног төхөөрөмжийн ашиглалттай улам нягт холбогдох төлөвтэй байна. Урт хугацаанд уурхайн цахилгаанжуулалт, сэргээгдэх дизель, тээврийн зайг богиносгох, автоматжуулалт, түлшний хэрэглээний хяналтын систем зэрэг шийдлүүдийн ач холбогдол нэмэгдэж байна. Гэвч хэдэн зуун тоннын даацтай уурхайн тээврийн хэрэгслийг бүрэн цахилгаанжуулах технологи, дэд бүтэц одоогоор бүх уурхайн хувьд шууд хэрэгжүүлэх хэмжээнд хүрээгүй байна.
Тиймээс 2027 онд нефтийн нийлүүлэлт нэмэгдэж, боловсруулах хүчин чадал сэргэж, дизелийн нөөц нэмэгдэх эсэх нь уул уурхайн компаниудын зардлын дарамтыг тодорхойлох гол хүчин зүйлүүдийн нэг хэвээр байх төлөвтэй. Reuters-ийн мэдээлснээр дэлхийн дизелийн нийлүүлэлтийн хомсдол 2027 он хүртэл үргэлжилж болзошгүй байгаа нь уурхайнуудын хувьд түлшний үнэ богино хугацаанд буурах баталгаа байхгүйг харуулж байна.
Ийнхүү АНУ-д галлон тутамд 6 ам.доллараас давсан дизель түлшний үнэ уул уурхайн салбарын анхаарлын төвд орсон энэ үед Австралийн төмрийн хүдэр, Чилийн зэс, Өмнөд Африкийн алт болон төмрийн хүдэр, Перугийн зэсийн уурхайнуудын жишээ нь ижил дарамт дэлхийн уул уурхайн гол бүсүүдэд зэрэг үүссэнийг харуулж байна. Уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ өндөр байгаа нь одоогоор зарим компаниудад өссөн зардлыг нөхөх боломж олгож байгаа боловч түлшний нийлүүлэлт удаан хугацаанд хязгаарлагдвал олборлолтын өртөг, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр болон уурхайн ашигт ажиллагаанд үзүүлэх нөлөө улам нэмэгдэх боломжтой юм.
