Газрын ховор элементүүдийн нийлүүлэлт АНУ, БНХАУ-ын худалдаа, технологийн өрсөлдөөний гол асуудлуудын нэг хэвээр байгааг Reuters есдүгээр сарын 21–22-ны мэдээлэлдээ онцоллоо. Хятад улс дэлхийн газрын ховор металлын олборлолтын ойролцоогоор 70 хүртэлх хувь, харин боловсруулалт болон үйлдвэрлэлийн 85-аас дээш хувийг хянадаг гэсэн мэдээлэл зах зээлийн анхаарлыг татаж байна.
Газрын ховор элементүүд нь цахилгаан автомашины мотор, салхин турбин, электроник, батлан хамгаалах үйлдвэрлэл зэрэг өндөр технологийн олон салбарт ашиглагддаг. Ялангуяа неодим, празеодим зэрэг элементээр үйлдвэрлэсэн байнгын соронз нь цахилгаан хөдөлгүүр болон өндөр хүчин чадлын генераторуудад чухал үүрэгтэй.
Reuters-ийн мэдээлснээр Хятадын нийлүүлэлтийн давамгай байр суурь нь АНУ-ын бодлогын шийдвэрүүдэд шууд нөлөөлөх хэмжээнд хүрчээ. АНУ, БНХАУ-ын удирдагчдын дээд хэмжээний уулзалтын өмнө Вашингтон Бээжинтэй харилцахдаа газрын ховор нийлүүлэлтийн асуудлыг тооцох шаардлагатай болж байгаа талаар шинжээчид тайлбарлаж байна. Хятадын экспортын хязгаарлалт нь технологийн үйлдвэрлэл болон батлан хамгаалах салбарын нийлүүлэлтийн сүлжээнд эрсдэл үүсгэх боломжтой юм.
газрын асуудал зөвхөн олборлолтын тухай биш болж байна. Дэлхийн улс орнууд олборлолтын шинэ төслүүдийг хөгжүүлэхийн зэрэгцээ хүдрийг боловсруулах, цэвэршүүлэх, соронз үйлдвэрлэх технологийн хүчин чадлыг өөрсдөө бий болгохыг эрмэлзэж байна. Учир нь олборлосон хүдрийг өөр улсад боловсруулах шаардлагатай хэвээр байвал тухайн улс нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээний стратегийн эмзэг байдлаа бүрэн арилгаж чадахгүй.
Есдүгээр сарын 22-ны мэдээллүүдэд Хятадын газрын ховор соронзны үйлдвэрлэлийн давамгай байр суурь дахин онцлогдсон байна. 2024 онд Хятад улс дэлхийн ховор газрын байнгын соронзны үйлдвэрлэлийн ойролцоогоор 94 хувийг эзэлж байсан гэсэн Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн тооцоог мэдээлжээ. Энэ нь олборлолтоос илүү боловсруулалт, эцсийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл стратегийн ач холбогдолтой болсныг харуулж байна.
Уул уурхайн салбарын хувьд энэ өөрчлөлт маш чухал. Өмнө нь улс орнууд ашигт малтмалын нөөцтэй эсэхэд голлон анхаардаг байсан бол өнөөдөр тухайн түүхий эдийг дотооддоо боловсруулах чадвар, технологи, дэд бүтэц, мэргэжлийн боловсон хүчин зэрэг хүчин зүйлс өрсөлдөөний гол үзүүлэлт болж байна.
Монгол Улсын хувьд ч энэ чиг хандлага анхаарал татахуйц. Монгол орны геологийн нөөцөд зэс, нүүрс, алтнаас гадна стратегийн ач холбогдолтой олон төрлийн ашигт малтмал бий. Харин эдгээрийг зөвхөн олборлож экспортлох бус боловсруулах үйлдвэр байгуулах, нэмүү өртөг шингээх боломжийг нэмэгдүүлэх нь олон улсын нийлүүлэлтийн сүлжээнд Монголын эзлэх байр суурийг өөрчлөх боломжтой.
Есдүгээр сарын 21-нд өндөрлөсөн “Mongolian Mining Week & MINEPRO 2026” арга хэмжээний үеэр ч хөрөнгө оруулалт, геологийн мэдээлэл, хиймэл оюун ухаанд суурилсан хайгуул, ашигт малтмалын боловсруулалт зэрэг асуудал хэлэлцэгдсэн нь энэ чиглэлтэй давхцаж байна.
Ингэснээр газрын ховор металлын өнөөгийн өрсөлдөөн нь зөвхөн АНУ, БНХАУ-ын худалдааны маргаан биш, харин дэлхийн аж үйлдвэрийн шинэ нийлүүлэлтийн сүлжээ хэрхэн байгуулагдахтай холбоотой урт хугацааны асуудал болж байна.
