Зэсийн үнэ өндөр түвшинд хадгалагдаж байгаа энэ үед томоохон олборлогчид үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлэх боломж хайж, шинэ орд болон өргөтгөлийн төслүүдэд хөрөнгө оруулалтаа чиглүүлж байна.
Зэсийн эрэлтийг эрчим хүчний шилжилт, цахилгаан сүлжээний шинэчлэл, сэргээгдэх эрчим хүчний байгууламж болон хиймэл оюун ухаанд суурилсан дата төвүүдийн эрчимтэй өсөлт дэмжиж байна. Дата төвүүдийн цахилгаан хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр цахилгаан дамжуулах шугам, дэд станц, кабель болон бусад цахилгаан тоног төхөөрөмжийн хэрэгцээ өсөж байгаа нь зэсийн хэрэглээнд урт хугацааны дэмжлэг үзүүлэх хүчин зүйл болж байна.
Гэвч эрэлтийн өсөлтийг дагаж шинэ уурхайн нийлүүлэлт хурдан нэмэгдэх боломж хязгаарлагдмал хэвээр байна. Томоохон зэсийн уурхайг шинээр ашиглалтад оруулахад олон жил шаарддаг бөгөөд хайгуулын үеэс эхлээд техник, эдийн засгийн үндэслэл боловсруулах, зөвшөөрөл авах, дэд бүтэц байгуулах, санхүүжилт босгох зэрэг олон шат дамжлагыг даван туулах шаардлагатай.
Ийм нөхцөлд одоо ажиллаж буй уурхайнуудын үйлдвэрлэлийн бууралт дэлхийн зах зээлд илүү хүчтэй нөлөөлөх болсон. Хүдрийн агуулга буурах, тоног төхөөрөмжийн асуудал, байгаль орчны нөхцөл, ажил хаялт болон улс төрийн шийдвэр зэрэг нь томоохон уурхайнуудын үйлдвэрлэлийг богино хугацаанд бууруулах эрсдэлтэй.
Codelco зэрэг дэлхийн томоохон үйлдвэрлэгчдийн үйлдвэрлэлийн төлөв зэсийн зах зээлийн хүлээлтэд чухал нөлөө үзүүлж байна. Сүүлийн үеийн зах зээлийн мэдээллүүдээс харахад нийлүүлэлтийн өсөлт эрэлттэй ижил хурдаар нэмэгдэх эсэх асуудал тодорхойгүй хэвээр байгаа бөгөөд энэ нь зэсийн үнийн өсөлтийг дэмжих хүчин зүйл болж байна.
Зэсийн өндөр үнэ нь олборлогч компаниудад шинэ төслүүдээ эдийн засгийн хувьд илүү ашигтай болгох боломж олгож байна. Өмнө нь өндөр зардалтай гэж тооцогдож байсан зарим орд үнэ өссөн нөхцөлд ашигтай төсөл болох боломжтой. Mining.com-ийн мэдээллээр зэсийн үнийн өсөлт нь олон шинэ төслийг эдийн засгийн хувьд сонирхолтой түвшинд хүргэж, олборлолтын салбарт шинэ хөрөнгө оруулалтын мөчлөгийг өдөөж байна.
Гэсэн хэдий ч өндөр үнэ нь нийлүүлэлтийн асуудлыг шууд шийдвэрлэхгүй. Шинэ уурхайг ашиглалтад оруулах хугацаа урт байдаг тул өнөөдрийн өндөр үнэ хэдэн жилийн дараа ч хадгалагдах эсэх нь хөрөнгө оруулалтын шийдвэрт чухал нөлөөтэй. Компаниудын хувьд зах зээлийн богино хугацааны өсөлтийг дагаж их хэмжээний хөрөнгө зарцуулах нь эрсдэлтэй бөгөөд төслийн урт хугацааны эдийн засгийн үр ашгийг илүү нарийн тооцох шаардлагатай болж байна.
Зэсийн нийлүүлэлтийн төлөөх өрсөлдөөн нь зөвхөн уул уурхайн компаниудын дунд бус улс орнуудын түвшинд ч өргөжиж байна. АНУ, Европ, Хятад болон бусад томоохон эдийн засаг зэс болон бусад критикал ашигт малтмалыг стратегийн нөөцийн нэг хэсэг гэж үзэх болсон. Ялангуяа боловсруулах хүчин чадал, баяжуулах үйлдвэр, хайлуулах үйлдвэр болон эцсийн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд хяналт тавих асуудал улам чухал болж байна.
Монгол Улсын хувьд энэ өөрчлөлт онцгой ач холбогдолтой. Оюу Толгой дэлхийн томоохон зэсийн уурхайнуудын нэг бөгөөд далд уурхайн олборлолт нэмэгдэхийн хэрээр Монголын зэсийн экспортын хэмжээ болон улсын төсөвт үзүүлэх нөлөө нэмэгдэх боломжтой. Дэлхийн зэсийн зах зээлд нийлүүлэлтийн хомсдол үргэлжилбэл Монголын зэсийн экспортын орлого нэмэгдэх боломж бий.
Гэхдээ зэсийн үнийн өсөлтөөс Монгол Улс бүрэн хэмжээгээр үр ашиг хүртэхийн тулд экспортын орлогоос гадна нэмүү өртөг шингээх асуудлыг анхаарах шаардлагатай. Баяжмалын экспорт давамгай хэвээр байгаа нөхцөлд дэлхийн зэсийн үнэ өсөх нь орлогод шууд эерэгээр нөлөөлөх боловч боловсруулах үйлдвэрлэл хөгжөөгүй тохиолдолд нэмүү өртгийн ихээхэн хэсэг гадаад зах зээлд үлдэнэ.
Дэлхийн зэсийн зах зээлд үүсэж буй өнөөгийн нөхцөл нь Монголын уул уурхайн салбарт нэг талаас том боломж, нөгөө талаас урт хугацааны стратегийн сорилт авчирч байна. Өндөр үнэ, өсөн нэмэгдэж буй эрэлт, нийлүүлэлтийн хязгаарлалт зэрэг нь хөрөнгө оруулалтын таатай орчин бүрдүүлж байгаа боловч үүнийг тогтвортой эдийн засгийн өсөлт болгон хувиргахын тулд дэд бүтэц, боловсруулах үйлдвэрлэл, эрчим хүч болон экспортын логистикийн асуудлыг зэрэг шийдвэрлэх шаардлагатай.
