Зэсийн үнэ нэг арилжааны үеэр 2.9 хувиар өсөж, фунт нь 6.493 ам.долларт хүрсэн байна. Энэ өсөлт нь зөвхөн үнийн богино хугацааны хэлбэлзэл бус, уурхайнуудын үйлдвэрлэлийн өсөлт эрэлтээ гүйцэх эсэх талаарх зах зээлийн болгоомжлолтой холбоотой байна.
Зэсийн зах зээлд нийлүүлэлтийн асуудал дахин хүчтэй яригдаж байгаа гол шалтгаан нь томоохон уурхайнуудын үйлдвэрлэлийн өсөлт хязгаарлагдмал хэвээр байгаатай холбоотой. Шинэ уурхайг богино хугацаанд ашиглалтад оруулах боломжгүй учраас үнэ өндөр үед ч нийлүүлэлт шууд нэмэгдэхгүй байгаа юм.
Өнөөдөр дэлхийн эдийн засгийн цахилгаанжуулалт эрчимжиж байгаа нь зэсийн эрэлтийг урт хугацаанд нэмэгдүүлэх хүчин зүйл болж байна. Цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүчний станц, цахилгаан дамжуулах сүлжээ, дата төв болон хиймэл оюун ухааны дэд бүтэц бүгд их хэмжээний зэс шаарддаг.
Үүний зэрэгцээ дэлхийн томоохон уул уурхайн компаниуд зэсийн салбарт илүү их хөрөнгө оруулалт хийхээр өрсөлдөж байна. Уламжлалт байдлаар төмрийн хүдэрт хүчтэй байр суурь эзэлдэг компаниуд хүртэл зэсийг ирээдүйн стратегийн гол бүтээгдэхүүнүүдийн нэг гэж үзэх болсон.
Энэ хандлагын цаана нэг чухал асуудал бий. Зэсийн үнэ өндөр байгаа ч шинэ уурхай байгуулахад олон жил шаардагддаг. Хайгуул, ТЭЗҮ, байгаль орчны үнэлгээ, зөвшөөрөл, хөрөнгө оруулалт, дэд бүтцийн бүтээн байгуулалт гээд олборлолт эхлэх хүртэл асар их хугацаа шаарддаг.
Иймээс зах зээлд одоо ажиллаж байгаа уурхайнуудын үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх нь илүү чухал болж байна. Үүний нэг жишээ нь Замби улсын Луаньшя зэсийн уурхай юм. Хятадын CNMC-ийн дийлэнх эзэмшилд байдаг тус уурхай хоёр арван жил орчим зогссоны дараа энэ наймдугаар сард олборлолтоо сэргээхээр төлөвлөж байна.
Монгол Улсын хувьд дэлхийн зэсийн зах зээлийн энэ өөрчлөлт онцгой ач холбогдолтой. Оюу Толгойн далд уурхайн үйлдвэрлэл нэмэгдсэнээр Монголын зэсийн экспортын хэмжээ цаашид өсөх боломжтой бөгөөд Rio Tinto-ийн мэдээллээр уурхай бүрэн хүчин чадалдаа хүрэх үед жилд ойролцоогоор 500 мянган тонн зэс үйлдвэрлэх боломжтой.
Оюу Толгойн үйлдвэрлэлийн өсөлт дэлхийн зэсийн нийлүүлэлт хязгаарлагдмал байгаа үед Монголд давуу боломж олгож байна. Зэсийн үнэ өндөр түвшинд тогтвортой байх тусам экспортын орлого нэмэгдэх, валютын урсгал сайжрах, төсвийн орлого өсөх боломжтой.
Гэхдээ дэлхийн зах зээл дэх өрсөлдөөн ч нэмэгдэнэ. Чили, Перу, Замби, Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго зэрэг томоохон үйлдвэрлэгч орнууд үйлдвэрлэлээ өсгөхийг зорьж байгаа бөгөөд хуучин уурхайнуудыг сэргээх, шинэ төслүүдийг түргэвчлэх ажлууд үргэлжилж байна.
Монголын хувьд энэ нөхцөлд Оюу Толгойн үйлдвэрлэлийн тогтвортой өсөлтөөс гадна экспортын тээвэр, эрчим хүч, усан хангамж, баяжмалын боловсруулалт болон нэмүү өртөг шингээх үйлдвэрлэл зэрэг асуудал стратегийн ач холбогдолтой болж байна.
Зэсийн зах зээлийн өнөөгийн хөдөлгөөнөөс харахад дэлхий дахин нэг том сорилттой нүүр тулж байна. Эрчим хүчний шилжилт, дата төв, цахилгаанжуулалт зэргээс үүдэн зэсийн хэрэглээ өсөж байгаа ч уурхайнуудын нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх хурд хангалттай эсэх нь тодорхойгүй хэвээр байна. Тиймээс зэсийн төлөөх өрсөлдөөн зөвхөн уурхай олборлолтын салбарт бус, улс орнуудын урт хугацааны эдийн засгийн стратегийн түвшинд улам бүр хүчтэй болох төлөвтэй байна.
