Олон арван жилийн турш төмрийн хүдрээс хамгийн их ашиг олдог байсан эдгээр компаниудын хувьд энэ удаа зэсийн бизнесийн ашиг төмрийн хүдрийн ашгийг анх удаа давсан нь эрчим хүчний шилжилт уул уурхайн зах зээлийг хэрхэн өөрчилж байгааг илтгэж байна.
Rio Tinto-ийн тайланд дурдсанаар 2026 оны эхний зургаан сарын үндсэн EBITDA 14.8 тэрбум ам.долларт хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 28 хувиар өссөн байна. Мөн чөлөөт мөнгөн урсгал 75 хувиар нэмэгдэж 3.8 тэрбум ам.доллар болсон нь түүхий эдийн зах зээлийн таатай нөхцөл болон үйлдвэрлэлийн гүйцэтгэл сайжирсантай холбоотой гэж компани тайлбарлажээ. Онцлох үзүүлэлт нь зэс, хөнгөн цагаан, литийн бизнес нийлээд компанийн үндсэн ашгийн талаас илүү хувийг бүрдүүлсэн явдал байв.
BHP-ийн хувьд ч мөн адил зэсийн бизнесийн ашиг төмрийн хүдрээс давсан үзүүлэлттэй гарсан байна. Зэс болон түүнтэй хамт олборлогдох алт зэрэг дайвар бүтээгдэхүүнүүдийн ашиг компанийн нийт үйл ажиллагааны ашгийн 51 хувийг эзэлжээ. Энэ нь цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүчний дэд бүтэц, цахилгаан сүлжээний хөрөнгө оруулалт эрчимжиж байгаатай холбоотойгоор зэсийн дэлхийн эрэлт өсөж, үнэ өндөр түвшинд хадгалагдаж байгаагийн үр дүн юм.
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар дэлхийн уул уурхайн компаниудын стратеги ойрын жилүүдэд улам бүр "эрчим хүчний шилжилтийн ашигт малтмал"-д төвлөрөх төлөвтэй байна. Төмрийн хүдэр одоо ч компаниудын хамгийн том орлогын эх үүсвэр хэвээр байгаа боловч урт хугацааны өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүч нь зэс, лити, никель зэрэг металл болж байна. Эдгээр түүхий эд нь цахилгаан автомашины үйлдвэрлэл, эрчим хүч хуримтлуулах батарей, салхи болон нарны цахилгаан станцын тоног төхөөрөмжид зайлшгүй шаардлагатай байдаг.
Энэ өөрчлөлт Монголын хувьд ч эерэг дохио гэж үзэж болно. Монгол Улсын хамгийн том экспортын төслүүдийн нэг болох Оюу Толгой уурхай далд уурхайн үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлснээр ойрын жилүүдэд дэлхийн томоохон зэс үйлдвэрлэгчдийн нэг болох төлөвтэй байна. Дэлхийн зах зээл дээр зэсийн эрэлт өндөр хэвээр үргэлжилбэл Монголын экспортын орлого, улсын төсөвт орох татварын хэмжээ нэмэгдэх боломжтой гэж эдийн засагчид үзэж байна.
Уул уурхайн салбарын шинжээчдийн дүгнэж буйгаар "төмрийн хүдрийн эрин үе"-ээс "эрчим хүчний шилжилтийн металлын эрин үе" рүү шилжих үйл явц аль хэдийн эхэлжээ. Иймээс дэлхийн томоохон компаниуд шинэ зэсийн орд, литийн төсөл болон өндөр үнэ цэнтэй ашигт малтмалын хайгуулд хөрөнгө оруулалтаа эрчимтэй нэмэгдүүлж байгаа бөгөөд энэ нь ирэх арван жилд уул уурхайн салбарын хөрөнгө оруулалтын гол чиглэлийг тодорхойлох төлөвтэй байна.
