Дэлхийн зэсийн үнэ өндөр түвшинд хадгалагдаж, цэвэр эрчим хүчний шилжилт эрчимжиж буй энэ үед талууд хамтын ажиллагааны нөхцөлийг шинэчилснээр Монголын уул уурхайн салбарын урт хугацааны хөгжлийн төлөвт эерэг дохио өгч байна.
Сүүлийн саруудад Монголын Засгийн газар Оюу Толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний зарим санхүүгийн нөхцөлийг дахин хэлэлцэх шаардлагатай гэж үзэн Rio Tinto-тай идэвхтэй хэлэлцээ өрнүүлсэн. Хэлэлцээний гол зорилго нь Монгол Улсын хүртэх өгөөжийг нэмэгдүүлэх, санхүүжилтийн зардлыг бууруулах, төслийн үр ашгийг урт хугацаанд тогтвортой өсгөхөд чиглэжээ.
Шинэ тохиролцооны хүрээнд Rio Tinto төслийн менежментийн төлбөрийг ойролцоогоор 50 хувиар бууруулах, Монголын талын зээлийн хүүг хэдэн нэгжээр бууруулахаар зөвшилцсөн талаар олон улсын хэвлэлүүд мэдээлээд байна. Энэхүү өөрчлөлт нь Монголын эзэмшдэг 34 хувийн хувьцааны санхүүгийн дарамтыг бууруулж, ирээдүйд ногдол ашиг хүртэх хугацааг ойртуулах зорилготой гэж шинжээчид үзэж байна.
Оюу Толгой нь дэлхийн хамгийн том зэс, алтны ордуудын нэг бөгөөд далд уурхайн олборлолт бүрэн хүчин чадалдаа хүрснээр жилд ойролцоогоор 500 мянган тонн зэс үйлдвэрлэх боломжтой. Энэ хэмжээний үйлдвэрлэл нь цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүч, хиймэл оюун ухааны дата төвүүдийн өсөн нэмэгдэж буй хэрэгцээг хангах стратегийн ач холбогдолтой юм.
Дэлхийн зах зээлд зэсийн эрэлт тогтвортой өсөж байгаа нь Монголын эдийн засагт томоохон боломж авчирч байна. Олон улсын шинжээчдийн тооцоолсноор 2030 он гэхэд дэлхийн зэсийн хэрэглээ өнөөгийн түвшнээс мэдэгдэхүйц өсөх бөгөөд үүний гол хөдөлгөгч хүчин нь эрчим хүчний шилжилт, цахилгаан автомашины үйлдвэрлэл байх төлөвтэй байна. Ийм нөхцөлд Оюу Толгойн үйлдвэрлэлийн өсөлт Монгол Улсын экспортын орлогын хамгийн чухал эх үүсвэрүүдийн нэг хэвээр байх юм.
Үүнтэй зэрэгцэн төрийн өмчит Эрдэнэс Тавантолгой компани коксжих нүүрсний Бор тээг (Borteeg) хэсгийг үе шаттайгаар хөгжүүлэх зорилгоор олон улсын хөрөнгө оруулагчдын сонирхлыг татах ажлыг эрчимжүүлж байна. Энэхүү төсөл нь ойролцоогоор 424 сая тонн коксжих нүүрсний нөөцөд тулгуурлах бөгөөд амжилттай хэрэгжвэл Монголын нүүрсний экспортын орлогыг цаашид мэдэгдэхүйц нэмэгдүүлэх боломжтой гэж үзэж байна.
2026 оны эхний хагаст Монголын эдийн засгийн өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүч нь Оюу Толгой болон Тавантолгойн олборлолт байсан талаар эдийн засгийн тоймуудад онцолжээ. Экспортын орлого өсөж, гадаад валютын нөөц түүхэн өндөр түвшинд хүрсэн нь уул уурхайн салбар улсын эдийн засагт ямар чухал байр суурь эзэлж байгааг дахин харуулж байна.
Гэсэн хэдий ч салбарын өмнө хэд хэдэн сорилт хэвээр байна. Үүнд ашиг хуваарилалтын асуудал, татварын маргаан, хөрөнгө оруулалтын тогтвортой орчин, дэд бүтцийн өргөтгөл зэрэг багтаж байна. Олон улсын хөрөнгө оруулагчид Монголын уул уурхайн ирээдүйг эерэгээр үнэлж байгаа ч бодлогын тогтвортой байдал, гэрээний ил тод байдал хамгийн чухал хүчин зүйл хэвээр байгааг онцолдог.
Ирэх саруудад Оюу Толгойн далд уурхайн үйлдвэрлэл үе шаттайгаар нэмэгдэж, Эрдэнэс Тавантолгойн шинэ төслүүд хөрөнгө оруулагчдын оролцоотой урагшилбал Монгол Улсын экспорт, төсвийн орлого болон гадаад валютын урсгалд мэдэгдэхүйц эерэг нөлөө үзүүлэх төлөвтэй байна. Энэ нь Монгол Улсыг дэлхийн эрчим хүчний шилжилтийн эрин үед стратегийн чухал түүхий эд нийлүүлэгч орны байр сууриа улам бэхжүүлэх боломжийг бүрдүүлэх юм.
