Үнийн сэргэлтийг цахилгаан автомашины (EV) эрэлт бус, харин дэлхийн томоохон үйлдвэрлэгч орнуудын нийлүүлэлтийг хязгаарласан бодлого голлон дэмжиж байгаа нь онцлог юм.
Олон улсын зах зээлд лити, кобальт, никелийн үнэ 2024 оны сүүл болон 2025 онд олон жилийн доод түвшинд хүрсэн. Үүний улмаас дэлхийн олон уурхай үйлдвэрлэлээ танаж, шинэ төслүүдээ хойшлуулсан бөгөөд хөрөнгө оруулалт ч эрс буурсан. Харин 2026 онд нөхцөл байдал өөрчлөгдөж эхэлжээ. Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго улс кобальтын нийлүүлэлтийг илүү хатуу зохицуулж, Индонез никелийн олборлолтын квотоо чангаруулж, Хятадад томоохон литийн уурхайн олборлолт түр зогссон зэрэг нь зах зээл дээрх нийлүүлэлтийг багасгаж, үнийг эргэн өсгөх гол хүчин зүйл болсон байна.
Гэсэн хэдий ч үнийн өсөлтийг эрэлт бүрэн дэмжиж чадахгүй байгаа нь салбарын хамгийн том сорил хэвээр байна. Олон улсын судалгаагаар 2025 онд дэлхийн EV борлуулалт 20 гаруй хувиар өссөн бол 2026 оны эхний таван сарын өсөлт ердөө нэг орчим хувьтай гарчээ. Ялангуяа Хойд Америк болон Хятадын зах зээлд өсөлт саарч, хэрэглэгчид өндөр үнэтэй бүрэн цахилгаан автомашинаас илүү гибрид автомашин сонгох хандлага ажиглагдаж байна. Энэ нь батерейн металлын хэрэглээний өсөлтийг сааруулж байгаа гол шалтгаануудын нэг юм.
Өөр нэг том өөрчлөлт бол батерейн технологийн хувьсал юм. Өмнө нь өндөр хүчин чадалтай батерейд никель, кобальт ихээр ашигладаг байсан бол сүүлийн жилүүдэд лити-төмөр-фосфат (LFP) технологи зах зээлд давамгайлах болсон. Энэхүү технологи нь кобальт, никель бараг ашигладаггүй, үйлдвэрлэлийн өртөг бага, аюулгүй ажиллагааны үзүүлэлт сайтай тул Хятадын үйлдвэрлэгчид өргөн хэрэглэж байна. Ингэснээр литийн эрэлт хэвээр өсөх боломжтой боловч кобальт болон никелийн урт хугацааны эрэлт өмнөх таамгаас доогуур байх магадлал нэмэгдэж байна.
Үүний зэрэгцээ эрчим хүч хадгалах зориулалттай том хэмжээний батарейн системүүд шинэ эрэлтийн эх үүсвэр болж байна. Нар, салхины цахилгаан станцуудын хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр сүлжээний хэмжээний батарейн төслүүд эрчимтэй өсөж байгаа бөгөөд энэ сегмент одоо дэлхийн литийн хэрэглээний мэдэгдэхүйц хувийг бүрдүүлэх болсон. Гэхдээ эдгээр системийн ихэнх нь мөн LFP технологи ашиглаж байгаа учраас никель, кобальтын эрэлтэд үзүүлэх нөлөө харьцангуй бага хэвээр байна.
Зах зээлийн шинжээчдийн үзэж буйгаар энэ удаагийн өсөлт нь 2021–2022 оны үнийн огцом өсөлт шиг эрэлтээс үүдэлтэй бус, нийлүүлэлтийн зохицуулалтад тулгуурласан тул тогтвортой эсэх нь улс орнуудын бодлогоос ихээхэн шалтгаална. Хэрэв Конго кобальтын экспортын хязгаарлалтаа сулруулж, Индонез никелийн олборлолтоо нэмэгдүүлж, Хятадын түр зогссон литийн уурхайнууд эргэн ажиллаж эхэлбэл өнөөгийн үнийн өсөлт удаан үргэлжлэхгүй байх эрсдэлтэй. Харин нийлүүлэлтийн сахилга бат хадгалагдвал батерейн металлын үнэ дунд хугацаанд тогтвортой өндөр түвшинд хадгалагдах боломжтой гэж үзэж байна.
Монгол Улс лити, никель, кобальтын томоохон үйлдвэрлэгч биш боловч дэлхийн эрчим хүчний шилжилттэй холбоотой ашигт малтмалын хайгуул идэвхжиж байгаа энэ үед батерейн металлын зах зээлийн сэргэлт нь хөрөнгө оруулалтын орчныг эерэг болгох боломжтой. Мөн EV үйлдвэрлэлийн өсөлт урт хугацаанд үргэлжилбэл зэсийн эрэлт өндөр хэвээр хадгалагдах төлөвтэй бөгөөд энэ нь Монголын зэсийн экспортод эерэг нөлөө үзүүлэх хүчин зүйл хэвээр байна. Харин EV зах зээлийн өсөлт саарвал түүхий эдийн үнэ хэлбэлзэж, уул уурхайн хөрөнгө оруулалтын шийдвэрүүд илүү болгоомжтой болох төлөв ажиглагдаж байна.
