Хятад улс дэлхийн хамгийн том төмрийн хүдрийн худалдан авагчийн хувьд зах зээлээ хянах бодлогоо улам эрчимжүүлж байна. Энэ удаад тус улсын төрийн өмчит China Mineral Resources Group (CMRG) Австралийн уул уурхайн аварга Fortescue компанийн зарим төрлийн төмрийн хүдрийг дотоодын гангийн үйлдвэрүүд худалдан авахгүй байх чиглэлийг аман хэлбэрээр хүргүүлсэн талаар салбарын эх сурвалжууд мэдээллээ.
Шинэ зохицуулалт долдугаар сарын 15-наас хэрэгжих бөгөөд Fortescue-ийн үйлдвэрлэдэг Super Special Fines болон Fortune Fines нэртэй бага агуулгатай төмрийн хүдэрт хамаарч байгаа аж.
Эдгээр бүтээгдэхүүн нь Хятадын гангийн үйлдвэрүүдийн хэрэглэдэг томоохон түүхий эдийн нэг бөгөөд зөвхөн Хятадын боомтуудад долоон сая гаруй тонн нөөц хуримтлагдсан байдаг. Хэрэв энэхүү шийдвэр бүрэн хэрэгжвэл богино хугацаанд олон сая тонн хүдэр зах зээлгүй болох эрсдэл үүсэж болзошгүй байна.
Сүүлийн жилүүдэд Хятад төмрийн хүдрийн импортын үнэд илүү их нөлөө үзүүлэх зорилгоор CMRG-ийг байгуулсан. Өмнө нь олон зуун компани тус тусдаа худалдан авалт хийдэг байсан бол одоо төр төвлөрсөн байдлаар хэлэлцээр хийхийг зорьж байна.
Үүний гол зорилго нь Австралийн томоохон нийлүүлэгчид болох BHP, Rio Tinto, Fortescue зэрэг компаниудын зах зээлийн ноёрхлыг сулруулж, үнэ тогтоох хүчийг өөртөө төвлөрүүлэх явдал гэж шинжээчид үздэг.
Энэ нь Fortescue-д анх удаа тохиолдож байгаа зүйл биш юм. Өнгөрсөн онд BHP-ийн зарим бүтээгдэхүүн мөн ижил төстэй хязгаарлалтад орж байсан ч хэдэн сарын хэлэлцээний дараа хоригийг цуцалсан. Харин энэ удаа Fortescue ижил нөхцөлтэй тулгарч байна.
Fortescue компанийн нийт экспортын дийлэнх хэсэг Хятад руу нийлүүлэгддэг.
Иймээс хамгийн том худалдан авагчийнх нь ийм алхам нь компанийн борлуулалт, орлого, агуулах дахь нөөцийн эргэлтэд шууд дарамт үзүүлэх магадлалтай.
Хэдийгээр компанийн хувьцааны үнэ мэдээний дараа харьцангуй тогтвортой үлдсэн ч хөрөнгө оруулагчид энэхүү асуудлыг богино хугацааны хэлэлцээрээр шийдэгдэх эсэхийг анхааралтай ажиглаж байна.
Энэ үйл явдал нь дэлхийн төмрийн хүдрийн худалдааны шинэ чиг хандлагыг илэрхийлж байна.
Өмнө нь үнэ нь ихэвчлэн эрэлт нийлүүлэлтээр тогтдог байсан бол одоо геополитик, төрийн бодлого, стратегийн ашиг сонирхол илүү хүчтэй нөлөөлөх болсон.
Хятад дэлхийн далайн тээврээр худалдаалагддаг төмрийн хүдрийн талаас илүү хувийг худалдан авдаг учраас тус улсын бодлогын өөрчлөлт олон улсын үнийг богино хугацаанд хөдөлгөх чадвартай.
Монгол Улс төмрийн хүдрийн хамгийн том экспортлогч биш ч БНХАУ-ын гангийн үйлдвэрлэлтэй шууд холбоотой зах зээлд ажилладаг.
Хэрэв Австралийн нийлүүлэлтэд дарамт нэмэгдвэл Хятад өөр эх үүсвэрүүдийг илүү идэвхтэй эрэлхийлэх боломжтой. Нөгөө талаар төмрийн хүдрийн зах зээл тогтворгүй болох нь нүүрс, коксжих нүүрс болон гангийн үйлдвэрлэлийн өртөгт давхар нөлөөлөх магадлалтай.
Монголын уул уурхайн компаниудын хувьд энэ нь экспортын орчин, үнэ болон Хятадын худалдан авалтын бодлогыг илүү анхааралтай ажиглах шаардлагатайг харуулж байна.
Салбарын шинжээчдийн үзэж байгаагаар энэ асуудал зөвхөн Fortescue-ийн тухай биш бөгөөд Хятад стратегийн ашигт малтмалын нийлүүлэлтийг төрийн хяналтад улам хүчтэй оруулах урт хугацааны бодлогын нэг хэсэг болж байна. Хэрэв хэлэлцээр амжилтгүй үргэлжилбэл төмрийн хүдрийн дэлхийн зах зээлд дахин томоохон савлагаа үүсэх боломжтой юм.
