Ялангуяа коксжих нүүрсний экспортын хэмжээ огцом өсөж, БНХАУ-ын зах зээл дэх Монголын байр суурь улам бэхжиж байгаа нь бүс нутгийн эрчим хүч, гангийн үйлдвэрлэлийн ирээдүйтэй шууд холбоотой стратегийн үйл явдал болоод байна.
Олон улсын мэдээллийн байгууллага Reuters-ийн мэдээлснээр Монгол Улс энэ онд БНХАУ-тай хийх худалдааны хэмжээг хоёр оронтой хувиар өсгөх зорилт тавьсан бөгөөд нүүрс, зэс зэрэг эрдэс баялгийн экспорт энэхүү өсөлтийн гол тулгуур хэвээр байна.
Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улс экспортын дэд бүтцээ эрчимтэй сайжруулж, авто зам, төмөр замын шинэ холболтуудыг ашиглалтад оруулснаар хил дээрх тээврийн саатлыг мэдэгдэхүйц бууруулсан. Үүний үр дүнд Гашуунсухайт–Ганцмод чиглэлийн экспортын хүчин чадал өсөж, нүүрсний нийлүүлэлт өмнөх жилүүдээс илүү тогтвортой болсон байна.
2026 оны эхний хагаст БНХАУ-ын дотоодын уурхайд гарсан осол, аюулгүй ажиллагааны шалгалтуудын улмаас коксжих нүүрсний олборлолт тодорхой хэмжээгээр саарчээ. Үүний дараа ган үйлдвэрлэгчид импортын нүүрсний худалдан авалтаа нэмэгдүүлж, Австрали, Монгол зэрэг нийлүүлэгчдээс өндөр чанарын коксжих нүүрсний эрэлт өссөн байна.
Хятадын гаалийн мэдээллээр дөрөвдүгээр сард Монгол Улсаас нийлүүлсэн нүүрсний хэмжээ өмнөх оны мөн үеэс 61 хувиар өсөж, нэг сарын нийлүүлэлтээрээ Индонезийг түр хугацаанд давсан нь анхаарал татсан үзүүлэлт болсон юм.
Энэ нь зөвхөн экспортын хэмжээ өссөн гэсэн үг биш. Харин Монгол Улс дэлхийн хамгийн том нүүрс импортлогч улсын нийлүүлэлтийн сүлжээнд стратегийн байр сууриа бэхжүүлж байгааг харуулж байна.
Нөгөө талаар Хятад улс сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт дэлхийд тэргүүлж байгаа хэдий ч эрчим хүчний аюулгүй байдлаа хангах зорилгоор нүүрсний хэрэглээгээ ойрын жилүүдэд өндөр түвшинд хадгалах бодлогоо дахин баталгаажуулсан. Шинэ таван жилийн эрчим хүчний төлөвлөгөөнд нүүрсний үйлдвэрлэл болон хэрэглээ ойрын хугацаанд үргэлжлэн чухал үүрэгтэй байхыг онцолсон байна.
Энэ нь Монголын экспортлогчдын хувьд эерэг дохио болж байгаа юм. Учир нь БНХАУ гангийн үйлдвэрлэл, химийн үйлдвэр болон эрчим хүчний салбартаа нүүрсийг урт хугацаанд үргэлжлүүлэн ашиглахаар төлөвлөж байгаа нь импортын эрэлтийг бүрэн алга болгохгүй гэсэн үг.
Гэхдээ боломжтой зэрэгцэн эрсдэл мөн бий.
Монголын нийт экспортын дийлэнх хувь нь БНХАУ руу чиглэдэг хэвээр байгаа бөгөөд эдийн засгийн энэхүү төвлөрөл нь зах зээлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Reuters-ийн мэдээлснээр Монголын Засгийн газар худалдаагаа өргөжүүлэхийн зэрэгцээ хэт нэг зах зээлээс хараат байдлыг бууруулах талаар мөн анхаарч эхэлжээ.
Цаашид төмөр замын шинэ гарцууд, хил холболтын төслүүд бүрэн хэрэгжвэл Монголын нүүрсний экспортын зардал буурч, өрсөлдөх чадвар улам нэмэгдэх боломжтой гэж салбарын шинжээчид үзэж байна. Тээврийн хугацаа богиносох тусам өндөр чанарын коксжих нүүрсийг БНХАУ-ын гангийн үйлдвэрүүдэд илүү тогтвортой нийлүүлэх нөхцөл бүрдэх юм.
Мөн дэлхийн геополитикийн нөхцөл байдал нүүрсний зах зээлд шууд нөлөөлсөөр байна. Индонезийн экспортын бодлогын өөрчлөлт, ОХУ-ын нүүрсний экспортын бууралт, Хятадын дотоодын олборлолтын хэлбэлзэл зэрэг хүчин зүйлс нийлүүлэлтийн бүтэц өөрчлөгдөхөд хүргэж байгаа бөгөөд энэ нь Монголын хувьд шинэ боломж нээж байна.
Эдийн засгийн талаас нь авч үзвэл нүүрсний экспорт өсөх нь улсын төсвийн орлого, валютын урсгал, уул уурхайн компаниудын хөрөнгө оруулалтын идэвхийг нэмэгдүүлэх ач холбогдолтой. Харин урт хугацаанд зөвхөн олборлолтын хэмжээг нэмэгдүүлэх бус, нүүрс угаах үйлдвэр, кокс боловсруулах үйлдвэрлэл зэрэг нэмүү өртөг шингээсэн төслүүдийг хөгжүүлэх нь Монголын уул уурхайн салбарын дараагийн том зорилт хэвээр байна.
2026 оны эхний хагасын үзүүлэлтүүдээс харахад Монгол Улс дэлхийн коксжих нүүрсний зах зээлд илүү хүчтэй байр суурь эзэлж эхэлжээ. Хятадын эрчим хүч, гангийн үйлдвэрлэлийн эрэлт ойрын жилүүдэд бүрэн буурах төлөвгүй байгаа нөхцөлд Монголын нүүрсний экспорт өсөх боломж хэвээр байна. Гэхдээ энэ боломжийг тогтвортой ашиглахын тулд ложистикийн шинэчлэл, зах зээлийн төрөлжилт, нэмүү өртөг шингээсэн үйлдвэрлэлийг зэрэг хөгжүүлэх шаардлага улам бүр тодорхой болж байна.
