Дэлхийн эдийн засаг инфляцын дараах тогтворжилтын үе шатандаа шилжиж байгаа хэдий ч геополитикийн эрсдэл, эрчим хүчний шилжилт, түүхий эдийн эрэлт нийлүүлэлтийн өөрчлөлт уул уурхайн компаниудын стратегид хүчтэй нөлөөлсөөр байна. Монгол Улсын хувьд нүүрс, зэс, төмрийн хүдэр, алтны экспорт эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хэвээр үлдэж, боловсруулах үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх бодлого мөн эрчимжив.
Зэсийн зах зээл энэ сард тогтвортой өндөр түвшинд хадгалагдсан нь зэс үйлдвэрлэгч орнуудын хувьд эерэг мэдээ болов. Цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүч, дата төв, хиймэл оюуны тооцооллын дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж байгаа нь зэсийн эрэлтийг дэмжсээр байна. Үүний зэрэгцээ Чили, Перу зэрэг томоохон үйлдвэрлэгч орнуудын зарим уурхайд үйлдвэрлэлийн тасалдал гарсан нь нийлүүлэлтийг тодорхой хэмжээнд хязгаарлаж, зах зээлийн үнийг дэмжсэн хүчин зүйл болсон. Монголын хувьд энэ нөхцөл нь зэсийн баяжмалын экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх боломжийг хадгалсан хэвээр байлаа.
Нүүрсний зах зээлд коксжих нүүрсний үнэ өмнөх саруудтай харьцуулахад харьцангуй тогтвортой байсан ч гангийн үйлдвэрлэлийн эрэлт бүс нутгуудаас хамааран ялгаатай хэвээр байв. Хятадын үл хөдлөх хөрөнгийн салбарын сэргэлт бүрэн тогтворжоогүй байгаа нь гангийн хэрэглээнд нөлөөлж байгаа ч дэд бүтцийн томоохон төслүүд үргэлжилснээр металлургийн нүүрсний эрэлт хадгалагдсан байна. Монголын экспортын гол бүтээгдэхүүн болох коксжих нүүрсний худалдаанд боомтын нэвтрэлт, ложистикийн хүчин чадал чухал хэвээр байсан бөгөөд экспортын урсгалыг тогтвортой хадгалах асуудал төр, хувийн хэвшлийн анхаарлын төвд үлдэв.
Алтны үнэ зургаадугаар сард өндөр түвшинд үргэлжилсэн нь дэлхийн санхүүгийн зах зээлийн тодорхойгүй байдал, төв банкуудын худалдан авалт, хөрөнгө оруулагчдын эрсдэлээс хамгаалах хэрэгцээтэй холбоотой байлаа. Үүний үр дүнд алт олборлогч компаниудын ашигт ажиллагаа сайжирч, хайгуулын шинэ хөрөнгө оруулалтын идэвх нэмэгдэх төлөв ажиглагдсан. Монголын алт олборлогч аж ахуйн нэгжүүдийн хувьд энэ нь экспортын орлогоо өсгөх эерэг боломж болсон юм.
Олон улсын уул уурхайн салбарын хамгийн анхаарал татсан үйл явдлын нэг нь Австралийн South32 компани хөнгөн цагааны бизнесийнхээ үндсэн хөрөнгийг Америкийн Alcoa компанид хамгийн ихдээ 5.6 тэрбум ам.долларын үнэлгээтэйгээр худалдахаар тохиролцсон явдал байв. Энэхүү хэлцэл нь дэлхийн хөнгөн цагааны салбар дахь томоохон бүтцийн өөрчлөлтийн нэг болж, South32 компанийг цаашид зэс, цайр, мөнгө, хар тугалга зэрэг суурь металлын олборлолтод илүү төвлөрөх стратегийн эхлэл боллоо. Харин Alcoa компани олборлолтоос боловсруулалт хүртэлх нийлүүлэлтийн сүлжээгээ улам бэхжүүлж, дэлхийн тэргүүлэх хөнгөн цагаан үйлдвэрлэгчдийн байр сууриа бататгах зорилго тавьж байна.
Газрын ховор элементүүдийн зах зээл мөн энэ сард идэвхтэй хэвээр байлаа. Дэлхийн томоохон эдийн засгууд нийлүүлэлтийн аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор шинэ уурхай, боловсруулах үйлдвэрийн хөрөнгө оруулалтыг эрчимжүүлж байна. Соронзон материал, цахилгаан автомашин, батлан хамгаалах үйлдвэрлэлд ашиглагддаг эдгээр түүхий эдийн стратегийн ач холбогдол улам өсөж байгаа нь уул уурхайн хөрөнгө оруулалтын шинэ чиг хандлага болж байна.
Төмрийн хүдрийн үнэ Хятадын үйлдвэрлэлийн идэвхтэй шууд холбоотой хэвээр байсан бөгөөд зах зээл харьцангуй тогтвортой үргэлжиллээ. Дэлхийн ган үйлдвэрлэгчид зардлаа бууруулах, нүүрстөрөгчийн ялгарлыг багасгах шинэ технологид хөрөнгө оруулалт хийж байгаа нь өндөр чанарын төмрийн хүдрийн эрэлтийг дэмжсээр байна. Монголын төмрийн хүдэр олборлогч компаниудын хувьд экспортын зах зээлээ төрөлжүүлэх асуудал мөн чухал хэвээр үлдэв.
Монгол Улсад боловсруулах үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх бодлогын хүрээнд нүүрс угаах үйлдвэр, кокс химийн үйлдвэр, зэс хайлуулах үйлдвэр, ган үйлдвэрлэлийн төслүүдийн талаар хэлэлцүүлэг үргэлжилсэн сар байлаа. Түүхий эдээ боловсруулан нэмүү өртөг шингээж экспортлох нь уул уурхайн салбарын урт хугацааны өрсөлдөх чадварыг тодорхойлох гол хүчин зүйл гэж эдийн засагчид үзэж байна. Ингэснээр зөвхөн экспортын орлого нэмэгдэхээс гадна ажлын байр, татварын орлого, технологийн хөгжилд бодит ахиц гарах боломжтой.
Эрчим хүчний салбар аж үйлдвэрийн хөгжлийн суурь хэвээр байв. Уул уурхайн томоохон төслүүд өсөн нэмэгдэж буй цахилгаан эрчим хүчний хэрэгцээг хангахын тулд шинэ эх үүсвэр, сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний хуримтлуурын төслүүдийг идэвхтэй судалж эхэлсэн. Эрчим хүчний найдвартай нийлүүлэлт нь уул уурхайн үйлдвэрлэлийн тасралтгүй ажиллагааг хангах гол нөхцөл хэвээр байна.
Ложистикийн салбарт төмөр замын хүчин чадал, боомтын шинэчлэл, тээврийн автоматжуулалт уул уурхайн экспортын өрсөлдөх чадварыг сайжруулах гол асуудал хэвээр байлаа. Экспортын хэмжээ өсөхийн хэрээр зөвхөн олборлолтыг нэмэгдүүлэх бус, тээврийн үр ашгийг сайжруулах шаардлага улам тодорхой болж байна.
Байгаль орчин, нийгэм, засаглалын (ESG) шалгуур олон улсын хөрөнгө оруулагчдын үнэлгээний гол үзүүлэлт хэвээр үлдэв. Томоохон уул уурхайн компаниуд нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулах, усны хэрэглээг хэмнэх, уурхайн нөхөн сэргээлтийг сайжруулах, орон нутгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхэд илүү их хөрөнгө оруулж эхэлсэн. Монголын компаниуд ч экспортын өрсөлдөх чадвараа хадгалахын тулд олон улсын ESG стандартыг мөрдөх шаардлага улам нэмэгдэж байна.
Аж үйлдвэрийн салбарт автоматжуулалт, хиймэл оюун ухаан, алсын зайнаас удирдах техник, дижитал уурхай зэрэг технологийн хэрэглээ эрчимтэй нэмэгдэж байгаа нь бүтээмжийг өсгөж, үйлдвэрлэлийн аюулгүй байдлыг сайжруулах үндсэн чиглэл хэвээр байна. Ухаалаг уурхайн технологи нь олборлолтын зардлыг бууруулахын зэрэгцээ тоног төхөөрөмжийн ашиглалтын хугацааг уртасгах, ослын эрсдэлийг бууруулах боломжийг олгож байгаа юм.
Дүгнэж хэлбэл, 2026 оны зургаадугаар сар уул уурхай, аж үйлдвэрийн салбарын хувьд зах зээлийн тогтворжилт, стратегийн худалдан авалт, суурь металлын эрэлт, боловсруулах үйлдвэрлэлийн ач холбогдол, технологийн шинэчлэл зэрэг олон чухал чиг хандлагаар тодорхойлогдсон сар байлаа. Монгол Улсын хувьд экспортын гол бүтээгдэхүүнүүдийн зах зээл харьцангуй тогтвортой хэвээр байсан нь эдийн засагт эерэг нөлөө үзүүлсэн бөгөөд ирэх саруудад боловсруулах үйлдвэрүүдийн хэрэгжилт, томоохон уурхайн төслүүдийн ахиц, дэлхийн түүхий эдийн үнийн өөрчлөлт салбарын хөгжлийг тодорхойлох үндсэн хүчин зүйлс хэвээр байх төлөвтэй байна.
