Уурхайг эзэмшигч OceanaGold компани өргөтгөлийн төслөө одоогоор үргэлжлүүлэх боломжгүй болсон тухай мэдэгдэж, хөрөнгө оруулалтын тэргүүлэх чиглэлээ өөр төсөлд шилжүүлэхээр болсон байна. Энэхүү шийдвэр нь зөвхөн нэг уурхайн асуудал бус, уул уурхайн томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд орон нутгийн зөвшөөрөл, газрын ашиглалт, байгаль орчны шаардлага ямар чухал болохыг дахин харуулсан үйл явдал болж байна.
Марта уурхай нь Шинэ Зеландын Вайхи хотод байрладаг бөгөөд XIX зууны сүүл үеэс алт олборлож эхэлсэн, улсынхаа хамгийн алдартай алтны уурхайн нэг юм. Тус уурхайгаас олон арван жилийн хугацаанд сая сая унц алт, мөнгө олборлож, бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан байдаг. 1988 оноос ил уурхайн хэлбэрээр дахин ашиглагдаж эхэлсэн ч 2015 онд уурхайн хойд хананд томоохон нуралт үүссэний улмаас олборлолт зогсож, түүнээс хойш сэргээн засварлах болон аюулгүй байдлын ажлууд үргэлжилж иржээ.
OceanaGold компани 2023 онд уурхайн ашиглалтын бүсийг өргөтгөх зорилгоор Марта уурхайн эргэн тойрны хэд хэдэн газрыг уурхайн бүсэд хамруулах хүсэлтийг орон нутгийн захиргаанд гаргасан байна. Энэхүү хүсэлт батлагдсанаар ил уурхайн хэмжээг нэмэгдүүлж, олборлолтыг дахин эхлүүлэх боломжтой гэж тооцож байсан юм. Гэвч олон нийтийн сонсгол, байгаль орчны үнэлгээний дараа эрх бүхий байгууллага компанийн хүссэн бүх талбайг зөвшөөрөөгүй бөгөөд зөвхөн хэсэгчилсэн зөвшөөрөл олгосон байна. Компанийн үзэж буйгаар зөвшөөрөгдсөн газрын хэмжээ нь эдийн засгийн хувьд ашигтай олборлолт явуулахад хүрэлцэхгүй болсон тул өргөтгөлийн төслийг түр хугацаанд бүрэн зогсоох шийдвэр гаргажээ.
Компанийн удирдлагын мэдээлснээр энэ нь төслийг бүр мөсөн цуцалж байгаа хэрэг биш бөгөөд ирээдүйд илүү нарийвчилсан судалгаа, олон нийтийн зөвшилцөл хийсний үндсэн дээр дахин өргөдөл гаргах боломжтой гэж үзэж байна. Гэвч одоогийн нөхцөлд шинэ өргөдөл боловсруулах нь олон жилийн судалгаа, төлөвлөлт, орон нутгийн иргэд болон уугуул иргэдтэй хийх зөвшилцлийг дахин эхнээс нь хийх шаардлагатай болохыг онцолжээ.
Өргөтгөл зогссон ч OceanaGold компани Марта уурхайн бүсийг орхихгүй гэдгээ мэдэгдсэн байна. Харин уурхайн хаалтын урт хугацааны төлөвлөгөө, нөхөн сэргээлтийн ажил, ногоон байгууламж, аюулгүй байдлыг сайжруулах төсөлд хөрөнгө оруулалтаа үргэлжлүүлэхээр болсон юм. Мөн уурхайн эргэн тойрон дахь Пүкэва буюу Марта толгодын тохижилт, явган аяллын зам, орчны сайжруулалтын ажлыг орон нутгийн иргэдтэй хамтран хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна.
Компанийн хувьд гол анхаарал одоо Waihi North нэртэй шинэ уурхайн төсөл рүү шилжиж байна. Энэхүү төсөл нь Вайхи хотоос хойд зүгт орших газрын гүний уурхайн бүтээн байгуулалт бөгөөд 2025 оны сүүлээр шаардлагатай зөвшөөрлүүдээ авчээ. Компанийн тооцоолсноор уг төсөл хэрэгжсэнээр дор хаяж 2042 он хүртэл олборлолтоо тогтвортой үргэлжлүүлэх боломж бүрдэх бөгөөд дотоодын эдийн засагт хэдэн тэрбум ам.долларын экспортын орлого оруулах төлөвтэй байна. Мөн жил бүр дунджаар 800 гаруй ажлын байрыг шууд болон шууд бусаар дэмжинэ гэж тооцоолжээ.
Уул уурхайн шинжээчдийн үзэж буйгаар Марта уурхайн өргөтгөл түр зогссон нь дэлхийн уул уурхайн салбарын нийтлэг чиг хандлагыг харуулж байна. Өмнө нь ашигт малтмалын нөөц хангалттай байхад төсөл хэрэгждэг байсан бол өнөөдөр орон нутгийн иргэдийн санал, байгаль орчны үнэлгээ, газар ашиглалтын бодлого, нийгмийн зөвшөөрөл зэрэг хүчин зүйлүүд эдийн засгийн үзүүлэлттэй адил чухал шалгуур болжээ. Иймээс уул уурхайн компаниуд зөвхөн техник, хөрөнгө оруулалтад бус, орон нутгийн хамтын ажиллагаанд илүү их анхаарах шаардлагатай болж байна.
Шинэ Зеландын Марта уурхайн жишээ нь уул уурхайн томоохон төслүүд зөвхөн ашигт малтмалын нөөцөөс бус, нийгмийн зөвшөөрөл, тогтвортой хөгжлийн бодлого, орон нутгийн дэмжлэгээс ихээхэн хамаардаг болохыг дахин баталлаа. Хэдийгээр Марта уурхайн өргөтгөл түр хугацаанд хойшлогдсон ч OceanaGold шинэ төслүүддээ төвлөрөн, Вайхи бүсийн уул уурхайн үйлдвэрлэлийг урт хугацаанд үргэлжлүүлэх стратегиа хэвээр хадгалж байна. Ирээдүйд нөхцөл байдал өөрчлөгдвөл Марта уурхайн өргөтгөлийн асуудал дахин хэлэлцэгдэх боломжтой хэвээр байгаа бөгөөд энэ нь Шинэ Зеландын уул уурхайн салбарын дараагийн томоохон үйл явдлуудын нэг байх төлөвтэй байна.
