Энэхүү шийдвэр нь Иран болон АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын засаг захиргааны хоорондын дипломат зөрчил, цэргийн хурцадмал байдлыг улам нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй гэж үзэж байна.
Лхагва гарагт Австрийн Вена хотноо болсон IAEA-ийн Захирагчдын зөвлөлийн хурлаар АНУ тэргүүлсэн тогтоолыг хэлэлцэж, нийт гишүүдийн 60 хувийн саналаар баталжээ. Уг тогтоолд Иран улс өөрийн ураны нөөцийн байршил болон төлөв байдлыг баталгаажуулахын тулд IAEA-ийн байцаагчдад нэн даруй хяналт шалгалт хийх боломж олгохыг шаардсан байна.
Харин БНХАУ болон ОХУ энэхүү тогтоолыг эсэргүүцэн санал өгчээ.
IAEA хамгийн сүүлд 2025 оны зургаадугаар сард Ираны эсрэг ижил төстэй буруутгах тогтоол баталж байсан бөгөөд үүнээс ердөө 24 цагийн дараа Израил Иран руу цэргийн цохилт өгч, улмаар 12 хоног үргэлжилсэн дайны эхлэл болсон юм.
Тэрхүү мөргөлдөөний үеэр Ираны цөмийн байгууламжууд онилогдож байсан бөгөөд АНУ-ын зүгээс өндөр түвшинд баяжуулсан ураны зарим нөөц бөмбөгдөлтийн улмаас үүссэн нурангид дарагдсан гэж мэдэгдэж байв.
Иран тогтоолыг "хоёр нүүртэй жүжиг" гэж нэрлэв
Ираны эрх баригчид энэхүү тогтоолыг эрс няцааж, "хоёр нүүртэй улс төрийн жүжиг" хэмээн тодорхойлжээ.
Тегераны үзэж буйгаар, Цагаан ордон түр хугацааны тохиролцоо байгуулах замаар цаашдын цөмийн хэлэлцээг эхлүүлэхээр оролдож байгаа энэ үед ийм шийдвэр гаргасан нь улс төрийн зорилготой алхам аж.
Одоогийн мөргөлдөөн хоёрдугаар сарын сүүлээр эхэлсэн бөгөөд үүнээс өмнө IAEA Ираны цөмийн байгууламжуудын ойролцоо идэвхжил нэмэгдсэн талаар тайлан гаргаж байжээ.
Өнгөрсөн амралтын өдрүүдээс эхлэн АНУ болон Ираны хооронд пуужингийн болон агаарын цохилтууд үргэлжилж байгаа нь Вашингтон, Тегераны хооронд тогтвортой гал зогсоох хэлэлцээр байгуулагдах магадлалд дахин эргэлзээ төрүүлээд байна.
Шинэ тогтоол нь Ираны цөмийн байгууламжуудыг бөмбөгдсөн АНУ-ын ажиллагаа IAEA-ийн хяналтын системд шинэ хүндрэл үүсгэснийг хүлээн зөвшөөрсөн хэрэг гэж ажиглагчид үзэж байна.
2025 оны зургаадугаар сарын агаарын довтолгоо болон энэ жилийн мөргөлдөөнөөс өмнө Ираны ураны нөөцөд IAEA долоо хоног бүр хяналт шалгалт хийж, цөмийн зэвсгийн зориулалтаар шилжүүлэн ашиглаж байгаа эсэхийг баталгаажуулдаг байсан. Харин одоо ийм хяналт үндсэндээ зогссон байна.
12 хоногийн дайны дараа Иран шинэ хязгаарлалт тогтоосноор IAEA-ийн шалгалтын тоо өнгөрсөн жил 50 хувиас илүү хэмжээгээр буурсан байна.
Мөн хяналтын багууд одоог хүртэл эвдэрч сүйдсэн гол цөмийн байгууламжууд болох:
- Fordow Fuel Enrichment Plant
- Isfahan Nuclear Technology Center
- Natanz Nuclear Facility
газруудад дахин нэвтэрч чадаагүй байна.
Эдгээр байгууламжуудад хамгийн сүүлд 440.9 кг өндөр түвшинд баяжуулсан уран болон 8,599.6 кг бага түвшинд баяжуулсан цөмийн материал хадгалагдаж байсан гэж бүртгэгджээ.
IAEA-ийн шинжээчдийн үзэж байгаагаар цөмийн материалууд агентлагийн хяналт, хамгаалалтаас удаан хугацаагаар гадуур байх тусам энх тайвны бус зориулалтаар ашиглагдах эрсдэл нэмэгдэх бөгөөд энэ нь бүс нутгийн аюулгүй байдалд ноцтой сорилт учруулж болзошгүй аж.
